Vijf van Zwaarden: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot staat een jongeman met rossig, verward haar op een strand van donker zand, bij een woelige zee met blauwgroene golven en wit schuim. Hij draagt een wit hemd met opgerolde mouwen, een lange donkergroene rok of tuniek, leren riemen en hoge laarzen; een grijsgroene mantel, om zijn hals gewikkeld, wappert in de wind. Hij houdt twee zwaarden vast: een in de hand aan de linkerkant van de kaart, naar de grond gericht, en een ander naar rechts uitgestoken, naar de zee. Hij kijkt over zijn schouder naar rechts, waar een kleinere figuur in lichte kleding zich langs de waterlijn verwijdert. In het zand, aan zijn voeten, liggen andere zwaarden. De hemel is vol donkere wolken, met roze vlekken bij de horizon.

In de Rider-Waite-Smith uit 1909 is de scène in wezen dezelfde, en het schilderij van de Sol da Alma is ervan uitgegaan: een jongeman met rossig haar en een minachtende glimlach houdt drie zwaarden vast – twee over de schouder en een naar de grond gericht –, terwijl twee figuren zich terneergeslagen naar het water verwijderen, en twee zwaarden op de grond blijven liggen. De hemel wordt doorsneden door grillige wolken, als flarden. De Sol da Alma laat hem de zwaarden anders vasthouden, brengt de verliezers terug tot één enkele figuur in de verte, en verandert het kalme water op de achtergrond in een woelige zee die de halve kaart beslaat.

In de Tarot de Marseille hebben de genummerde kaarten geen scène. De Vijf van Zwaarden toont gebogen lemmeten die in elkaar grijpen tot een soort ovaal, met een recht zwaard dat door het midden steekt, zoals bij de andere oneven getallen van de kleur. De winnaar en de verliezers zijn een schepping van de Rider-Waite-Smith.

De symboliek, detail voor detail

Deze kaart toont het einde van een strijd, en niemand erop lijkt gelukkig. Elk detail zegt iets over de prijs van winnen.

De winnaar

Wie het veld en de wapens heeft behouden. In de Rider-Waite-Smith glimlacht hij minachtend; in de Sol da Alma ziet hij er gespannener uit, als iemand die de strijd nog niet heeft losgelaten. Hij heeft gewonnen, maar lijkt niet in vrede.

Het uitgestoken zwaard

Op het schilderij van de Sol da Alma wijst een lemmet in de verte, in de richting van wie vertrekt: de vijandigheid die na de discussie voortduurt, het verlangen het laatste woord te hebben.

Het zwaard naar de grond gericht

De strijd die voorbij is, of het wapen dat niet meer nodig is. Het is ook het gewicht van wat men heeft gewonnen: een overwinning die men achter zich aan sleept.

De gevallen zwaarden

Wat de verliezers hebben achtergelaten – of wat in de strijd verloren is gegaan. Ze liggen daar, op de grond: de nederlaag is zichtbaar, en niemand raapt ze op.

De figuur die zich verwijdert

De verliezer, de vriend die men kwijt is, de persoon die het discussiëren heeft opgegeven. Hij loopt met de rug naar ons toe: de relatie ligt achter hem.

De blik over de schouder

De winnaar kijkt naar wie vertrekt. Het kan triomf zijn, het kan twijfel zijn, het kan het begin van spijt zijn. De kaart laat de vraag open.

De woelige zee

Een toevoeging van de Sol da Alma: de onstuimige emoties die het conflict heeft achtergelaten. De discussie is voorbij, maar vanbinnen is niets tot rust gekomen.

De mantel in de wind

De wind is het element van de kleur – de Lucht. Hier waait hij hard: onrustige gedachten, woorden die nog rondvliegen.

De donkere wolken

De geladen sfeer na de ruzie. In de Rider-Waite-Smith doen de gescheurde wolken denken aan een gewonde hemel.

De geschiedenis van de Vijf van Zwaarden

De tarot ontstond in de vijftiende eeuw in Noord-Italië als kaartspel – de tarocchi –, met de vier kleuren van de Latijnse speelkaarten. In de oudste spellen, zoals die rond 1450 in Milaan voor de Visconti en de Sforza werden geschilderd, en later in de spellen van Marseille, die tussen de zeventiende en de achttiende eeuw hun vaste vorm kregen, toonden de genummerde kaarten alleen de symbolen van de kleur. De Vijf van Zwaarden was een schikking van lemmeten, en zijn betekenis kwam voort uit de kleur en het getal.

De Hermetische Orde van de Golden Dawn gaf aan het eind van de negentiende eeuw elke genummerde kaart een planeet in een teken en een titel. De Vijf van Zwaarden is Venus in Waterman, met de titel „Heer van de Nederlaag”. Het is een droge titel, die zonder omwegen zegt waar de kaart over gaat.

De scène van de winnaar met de zwaarden ontstaat met de Rider-Waite-Smith, getekend door Pamela Colman Smith onder leiding van Arthur Edward Waite en gepubliceerd in 1909 – het eerste wijdverbreide spel met scènes op alle kleine arcana. Waite beschrijft een minachtende man die kijkt naar twee figuren die zich terneergeslagen terugtrekken, heer en meester van het terrein, en geeft de kaart de betekenissen van vernedering, vernietiging, herroeping, oneer en verlies. De moderne lezing heeft er de dubbelzinnigheid aan toegevoegd die het beeld suggereert: de nederlaag is niet alleen van wie vertrekt, maar ook van wie blijft. Het is die lezing, die van de bittere overwinning, die de Sol da Alma volgt.

De Vijf van Zwaarden rechtop: de betekenis

Rechtop is de Vijf van Zwaarden de bittere overwinning. Er was een ruzie, een geschil, een wedstrijd, en iemand heeft gewonnen – maar ten koste van iets belangrijkers: een vriendschap, het vertrouwen, de harmonie in een huis of een team. Het is de kaart van wie koste wat het kost gelijk wilde hebben, en daarin is geslaagd.

Hij kan ook spreken vanuit de kant van wie verliest: de vernedering, het gevoel oneerlijk te zijn behandeld, de wens zich te onttrekken aan een strijd die niet te winnen is. En soms vanuit wie toekijkt – de persoon die een conflict om zich heen ziet en begrijpt dat niemand er beter van zal worden.

In ruimere zin spreekt de Vijf van Zwaarden van trots, van oneerlijke concurrentie, van slimheid die tegen anderen wordt ingezet. Het is geen kaart van kwaadaardigheid, maar van een zeer menselijke blindheid: die van winnen verwarren met slagen. Hij vraagt te kijken naar wat op de grond is achtergebleven.

De Vijf van Zwaarden omgekeerd

Omgekeerd wordt de Vijf van Zwaarden niet zijn eigen tegendeel: het is hetzelfde conflict, achteraf bekeken, of naar binnen gekeerd. Vaak is het de verzoening – de ruzie die uitgewoed raakt, de mensen die weer met elkaar praten, het inzicht dat het gelijk niet waard was wat het kostte. Het kan het moment zijn om excuses aan te bieden, of om excuses te aanvaarden.

Maar het kan ook de wrok zijn die blijft: de strijd is naar buiten toe voorbij en gaat vanbinnen door, in het rancune, in de wraakzucht, in de herinnering aan de vernedering. Of de beslissing een strijd op te geven, uit vermoeidheid of uit wijsheid. In beide gevallen vraagt de kaart hetzelfde – de zwaarden neerleggen, en zich afvragen wat men vanaf nu wil redden.

De Vijf van Zwaarden in de liefde

In de liefde spreekt de Vijf van Zwaarden van ruzies waarin men zegt wat men niet had moeten zeggen, van machtsspelletjes, van trots die belet toe te geven. Hij kan een stel beschrijven waarin een van beiden altijd wint – en waarin de ander zich steeds verder terugtrekt. Hij kan ook wijzen op een scheiding in bitterheid, of op een relatie waarin men kwetst om niet gekwetst te worden.

Voor wie alleen is, kan hij spreken van een teleurstelling in iemand die met gevoelens heeft gespeeld, of van de verleiding te concurreren in plaats van zich te geven. Omgekeerd is het een kaart van mogelijke verzoening – maar alleen als beiden bereid zijn op te houden met gelijk willen hebben.

De Vijf van Zwaarden in werk en geld

In het werk is het de kaart van de harde concurrentie: rivaliteit tussen collega's, machtsspelletjes, een strijd om een functie of een project, iemand die wint met weinig zuivere middelen. Hij waarschuwt tegen conflicten waarin men de discussie wint en het team verliest. Hij kan ook een omgeving beschrijven waarin men zich beter niet mengt in gevechten die niet de onze zijn.

Wat geld betreft spreekt hij van geschillen – een moeilijke verdeling, een zaak waarbij iemand benadeeld wordt, een winst die een onbehaaglijk gevoel achterlaat. Hij vraagt aandacht voor de eerlijkheid van afspraken. Omgekeerd kondigt hij het einde van een geschil aan, of het inzicht dat sommige verliezen het niet waard zijn om over te strijden.

De Vijf van Zwaarden bij gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn spreekt de Vijf van Zwaarden van de slijtage die conflicten achterlaten: de spanning, de ergernis, de energie die in ruzies wordt verspild. Hij vraagt om de strijd te kiezen en de vrede te beschermen. Omgekeerd herinnert hij eraan dat opgekropte wrok ook vermoeit. De kaarten vervangen geen enkele zorg voor de gezondheid: hier, zoals bij elke andere kaart, spreekt de duiding over houding, en niet over diagnose.

De Vijf van Zwaarden in het spirituele leven

Op de innerlijke weg is de Vijf van Zwaarden een spiegel van het ego: van het deel van ons dat wil winnen, gelijk hebben, bovenaan staan. De kaart nodigt uit naar die wil te kijken zonder haar te veroordelen, maar ook zonder haar te gehoorzamen. Veel tradities leren dat er overwinningen zijn die verarmen en nederlagen die bevrijden. De Vijf van Zwaarden is de les van wie ontdekt, met alle zwaarden in de hand, dat hij alleen op het strand is achtergebleven.

De Vijf van Zwaarden als advies

Als advies zegt de Vijf van Zwaarden: kies uw gevechten. Vraag u, voordat u een discussie aangaat, af wat u werkelijk wilt winnen – en wat u bereid bent te verliezen. Soms is de sterkste houding de ander het laatste woord te gunnen. En als de strijd al heeft plaatsgevonden, kijk dan naar wie zich heeft verwijderd: misschien is het nog niet te laat om hem terug te roepen.

De Vijf van Zwaarden in de posities van een legging

In het verleden

Een conflict dat sporen heeft nagelaten – een ruzie, een breuk, een nederlaag of een overwinning waarvan de gevolgen nog voelbaar zijn.

In het heden

Een lopend geschil, of een gespannen sfeer waarin iemand koste wat het kost wil winnen.

In de toekomst

De waarschuwing voor een mogelijk conflict: er is tijd om te kiezen of het de moeite waard is erin te stappen.

Als obstakel

De trots, de koppigheid, de behoefte gelijk te hebben – van uzelf of van iemand anders.

Als uitkomst

Een overwinning die iets kost, of een nederlaag die iets leert. Niemand komt er ongeschonden uit, maar de kwestie is beslecht.

Numerologie en correspondenties

De Vijf is de beproeving: de vorm van de Vier breekt, en er is verlies, wrijving of gebrek. Het is de trede die tot bewegen dwingt. In de kleur Zwaarden – de kleur van de Lucht, van het denken, van het woord en van het conflict – is die beproeving de open strijd. Het bestand van de Vier is voorbij; de zwaarden zijn van de muur gehaald en gebruikt. Het gevolg is onevenwicht: sommigen houden alles, anderen niets, en niemand heeft vrede.

In de traditie van de Golden Dawn correspondeert de Vijf van Zwaarden met Venus in Waterman en draagt hij de titel „Heer van de Nederlaag”. Venus is de planeet van harmonie en relaties; Waterman, een luchtteken, is het teken van ideeën, onafhankelijkheid en afstandelijkheid. Samen spreken ze van banden die vanwege ideeën uiteenvallen – de harmonie die verloren gaat wanneer ieder zich aan zijn eigen gelijk vastklampt.

Combinaties met andere kaarten

• De Zegewagen — Een met geweld behaalde overwinning; let op wat u onderweg achterlaat.
• Gerechtigheid — Een juridisch geschil of een kwestie van rechtvaardigheid; de uitkomst kan rechtvaardig maar bitter zijn.
• De Duivel — Manipulatie, machtsspelletjes, een strijd gedreven door trots of ambitie.
• Gematigdheid — Verzoening: het conflict bedaart wanneer ieder een beetje toegeeft.
• Het Oordeel — Een eerlijke balans van een vroeger conflict; het moment om vergeving te vragen of te schenken.
• Zeven van Zwaarden — Sluwheid en oneerlijkheid: iemand wint met weinig zuivere middelen.
• Vier van Zwaarden — Zich uit de strijd terugtrekken om te herstellen; weigeren een discussie aan te gaan.
• Tien van Zwaarden — Een conflict dat tot het uiterste wordt doorgevoerd, zonder winnaars; de bodem raken om opnieuw te kunnen beginnen.
• Twee van Bekers — Een relatie die door een ruzie is gekwetst; de band kan hersteld worden, als de trots wijkt.
• Vijf van Staven — Concurrentie en rivaliteit; veel stemmen die om dezelfde plaats strijden.
• Vijf van Pentakels — Een verlies dat isoleert; iemand die na een geschil buiten de boot valt.