De Duivel: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot heeft De Duivel de kop van een bok, met twee grote gekrulde ramshoorns, lange oren en een omgekeerd pentagram op het voorhoofd; boven de hoorns fonkelt een kleine ster. Het lichaam is bedekt met goudkleurige vacht; hij zit met gekruiste benen op een blok zwarte steen, met twee enorme gespreide vleermuisvleugels achter zich. De rechterhand strekt zich uit met de handpalm naar boven, en aan de vingers hangt een ketting; de linker rust op de knie. De achtergrond is donker, met een groenblauwe gloed achter het hoofd. In de voorkant van het blok zit een grote ijzeren ring. Beneden, aan de voet van het blok, staan twee kleine figuren, een vrouw en een man, bijna naakt – alleen een lendendoek –, met hoorns en gekrulde staarten; elk van hen draagt een ketting om de hals die slap neerhangt en over de grond naar de voet van het blok loopt. Tussen hen brandt een fakkel op een hoge ijzeren standaard. Een andere ketting loopt van de top van de steen naar de grond.

In de Rider-Waite-Smith, uit 1909, is de compositie in wezen dezelfde, maar de toon is anders: een wezen met een bokkengezicht, een omgekeerd pentagram op het voorhoofd en vleermuisvleugels zit gehurkt op een donkere halve kubus, met de rechterhand opgeheven en een naar beneden gerichte fakkel in de linker. Met kettingen om hun hals aan de kubus vastgemaakt staan een naakte man en vrouw, met hoorns en staarten – de zijne eindigt in een vlam, de hare in een druiventros. Het is een duistere parodie op De Geliefden, waar hetzelfde paar onder een engel verscheen. De Sol da Alma volgt deze ordening – de figuur boven, de steen, het paar beneden – en veel van de details: het omgekeerde pentagram, het paar met hoorns en staarten, de kettingen om de hals, de ring in het blok. Maar De Duivel zit er met gekruiste benen en houdt een ketting in zijn open hand in plaats van de fakkel; het vuur staat op een hoge standaard tussen de twee figuren, die een lendendoek dragen, en hun staarten eindigen in een krul in plaats van in een vlam en druiven.

In de Tarot de Marseille is Le Diable een vreemde, bijna groteske figuur: hij heeft vleermuisvleugels, hoorns en borsten, en staat op een soort voetstuk, met één arm opgeheven en de andere om een staf. Aan zijn voeten zijn twee duiveltjes met hoorns, puntoren en een staart met touwen om hun hals aan het voetstuk vastgebonden. Ook daar zijn de touwen ruim.

De symboliek, detail voor detail

Bijna alles in deze kaart gaat over het verschil tussen gevangen zijn en zich gevangen voelen. Elk element toont een kant van dat idee.

De losse kettingen

Het hart van de kaart. Niemand heeft de sloten dichtgedaan: de band blijft bestaan omdat hij wordt aanvaard – uit angst, uit gemak, uit genot of uit gewoonte. Daarom is De Duivel, ondanks alles, een kaart van verantwoordelijkheid: wat ons vasthoudt, kunnen we ook loslaten.

De bokkenkop

Het instinct, het verlangen, de dierlijke kracht van het lichaam. In de middeleeuwse beeldtaal was de bok het dier van wellust en koppigheid; hier is hij ook de levensenergie die niemand kan uitbannen, alleen richten.

De hoorns

Macht en agressie, maar ook vruchtbaarheid. De twee figuren beneden hebben kleine hoorntjes en een staart: ze beginnen te lijken op wat hen beheerst.

De vleermuisvleugels

Vleugels van een nachtdier, het omgekeerde van de vogelvleugels van de engelen in de tarot. Ze spreken van wat in de schaduw leeft en van wat we liever niet bij daglicht zien.

Het voetstuk van zwarte steen

De materie, zwaar en ondoorzichtig. Het is een hoge plek, maar ook een blok zonder uitweg: wie erop zit, zit vast aan zijn eigen troon.

De open hand

In de Sol da Alma strekt de hand zich uit met de palm naar boven, en er hangt een ketting aan: ze biedt aan en bindt in hetzelfde gebaar. Het is de verleiding in haar zuiverste vorm – ze dwingt niet, ze stelt voor. In de Rider-Waite-Smith doet de opgeheven hand denken aan een omgekeerd zegengebaar.

De fakkel

Het vuur van verlangen en hartstocht. In de Rider-Waite-Smith, naar beneden gericht in de hand van De Duivel, is het verspilde energie; in de Sol da Alma brandt hij op een hoge standaard tussen de gevangen figuren – een licht binnen hun bereik, dat hun de uitweg zou kunnen tonen.

De twee figuren

Het menselijke paar, de delen van de persoon die gevangen raken. Ze staan rechtop en lijken niet te lijden: het is het precieze portret van de afhankelijkheid die niet meer als afhankelijkheid wordt gevoeld.

Het pentagram op het voorhoofd

Een omgekeerd pentagram, met één punt naar beneden, zoals in de Rider-Waite-Smith: voor occultisten het symbool van de materie die boven de geest wordt gesteld. Boven de hoorns, in de donkere lucht, fonkelt bovendien een kleine ster.

De donkere achtergrond

De nacht, de plek van wat verborgen is. Maar het groenblauwe licht achter het hoofd herinnert eraan dat de kaart niet alleen duisternis is: ze is ook kracht, vitaliteit en levenslust.

De geschiedenis van De Duivel

De Duivel maakt deel uit van de reeks troeven sinds de Italiaanse spellen van de vijftiende eeuw, al kennen we hem niet uit alle spellen. In de spellen die rond 1450 in Milaan voor de Visconti en de Sforza werden beschilderd, en die onvolledig tot ons zijn gekomen, ontbreken juist twee grote kaarten – De Duivel en De Toren. We weten niet hoe ze eruitzagen, en het is verstandig niets te verzinnen.

In het tarocchi-spel nam De Duivel de plaats in die de christelijke verbeelding van die tijd hem gaf: een hoge macht, maar onder de hemellichamen en het Laatste Oordeel. De volgorde van de laatste kaarten – Duivel, Toren, Ster, Maan, Zon, Oordeel, Wereld – leest bijna als een opgang van duisternis naar licht, en zo hebben veel lezers haar later ook begrepen.

In de spellen van Marseille, vastgelegd tussen de zeventiende en de achttiende eeuw, kreeg Le Diable de vreemde vorm die we vandaag nog kennen – hermafrodiet, gevleugeld, met twee duiveltjes die met touwen vastzitten. In de negentiende eeuw tekende Éliphas Lévi zijn figuur van Baphomet, een wezen met een bokkenkop, vleugels, een pentagram op het voorhoofd en een opgeheven arm. Van dat beeld gingen Arthur Edward Waite en Pamela Colman Smith in 1909 uit voor hun Duivel – en ze voegden er het geketende paar aan toe, zichtbaar verwant aan dat van De Geliefden.

De Golden Dawn kende hem aan het einde van de negentiende eeuw het teken Steenbok en de Hebreeuwse letter Ajin toe. Het was ook de occulte lezing, en daarna de psychologische van de twintigste eeuw, die in de kaart niet langer een eenvoudige demon zag, maar de schaduw: alles wat iemand niet in zichzelf wil erkennen, en dat hem juist daardoor beheerst.

De Duivel rechtop: de betekenis

Rechtop is De Duivel de kaart van de band. Hij wijst op wat de vragensteller vasthoudt: een relatie die geen goed meer doet maar waaruit hij niet weg kan, een baan die alleen voor het geld wordt volgehouden, een gewoonte, een verslaving, een schuld, een obsessie, een angst die de beslissingen stuurt. Wat hem gevaarlijk maakt, is dat het meestal aangenaam of gemakkelijk is – en daarom blijft men.

Het is ook de kaart van de macht van de materie, en daar is niet alles negatief. De Duivel spreekt van ambitie, seksueel verlangen, persoonlijke aantrekkingskracht, de wil om te winnen en te bezitten. Bij een vraag over geld of aantrekking kan hij een kaart van kracht en zelfs van succes zijn – op voorwaarde dat u weet wie over wie de baas is. Het gevaar is niet het verlangen; het is het pact dat wordt gesloten zonder de kleine lettertjes te lezen.

In veel leggingen wijst hij bovendien op manipulatie: iemand die controleert, verleidt of een ander vasthoudt via emotionele of financiële afhankelijkheid. In dat geval vraagt de kaart om helder te zien welk spel er wordt gespeeld. En hij herinnert steeds aan hetzelfde: de kettingen zitten los. Wie ze herkent, kan ze afdoen.

De Duivel omgekeerd

Omgekeerd verandert De Duivel niet in een engel. Het is dezelfde band, maar vanuit een andere hoek bekeken: de knoop begint losser te worden. Vaak is het de kaart van het moment waarop de afhankelijkheid bij haar naam wordt genoemd – en die erkenning is het begin van de bevrijding. Een gewoonte die wordt doorbroken, een relatie waaruit men stapt, een schuld die wordt afbetaald, een schaduw die wordt aanvaard in plaats van verstopt.

Er is echter ook een zwaardere lezing. Omgekeerd kan De Duivel de afhankelijkheid tonen zonder vermomming: de overdaad die zich niet meer verbergt, het verlies van controle, de band die juist strakker wordt omdat men er slecht tegen vecht. De kaarten eromheen laten zien welke van de twee wegen gaande is. In beide gevallen is de boodschap dezelfde: wat onbewust was, is nu zichtbaar, en men kan niet langer doen alsof het niet bestaat.

De Duivel in de liefde

In de liefde is De Duivel de kaart van de intense aantrekking: chemie, verlangen, lichamelijke hartstocht, een band die moeilijk los te laten is. Hij kan spreken van een zeer sensuele, levendige relatie – en ook van een relatie waarin het verlangen de plaats van al het andere heeft ingenomen. Voor wie alleen is, kondigt hij vaak een sterke, plotselinge aantrekking aan, waar u best met beide ogen open naar kijkt.

De schaduwkant is die van emotionele afhankelijkheid, jaloezie, bezitterigheid, de relatie die blijft bestaan uit angst om alleen te zijn. Hij kan ook wijzen op een verborgen relatie of een driehoeksverhouding. Omgekeerd toont De Duivel vaak het moment waarop een van de twee beseft dat hij vastzit en begint los te komen – of het verlangen om binnen de relatie zelf de vrijheid terug te vinden.

De Duivel in werk en geld

In het werk spreekt De Duivel van ambitie, macht en concurrentie, en hij kan gunstig zijn voor wie in zaken, verkoop of financiën werkt. Maar hij beschrijft ook de baan die men haat en niet verlaat, de baas die te veel controleert, een sfeer van druk en machtsspelletjes, de overuren die men uit angst aanvaardt. Bij een vraag over een aanbod vraagt hij om het contract goed te lezen.

Wat geld betreft is het een kaart van veel beweging en weinig voorzichtigheid: dwangmatige uitgaven, schulden, leningen die steeds worden verlengd, de verleiding van makkelijke winst. Hij kan ook wijzen op geld dat binnenkomt, maar tegen een hoge persoonlijke prijs. Omgekeerd kondigt hij meestal het einde aan van een krappe financiële situatie – mits de gewoonte die haar veroorzaakte verandert.

De Duivel bij gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn spreekt De Duivel van excessen en gewoonten die zwaar wegen – meer eten, drinken, werken of aan de telefoon hangen dan goed is. Omgekeerd is het vaak het moment om met een van die gewoonten te breken. De kaarten vervangen geen enkele medische zorg: de lezing gaat over houdingen en neigingen, niet over diagnoses.

De Duivel in het spirituele leven

Op de innerlijke weg is De Duivel de ontmoeting met de schaduw: de verlangens, de angsten en de delen van uzelf die u liever niet had. De kaart vraagt niet om er blindelings tegen te vechten, maar om ze recht in de ogen te kijken. Veel tradities zeggen dat alleen wie kent wat hem vasthoudt, zich kan bevrijden. Hier begint het spirituele werk precies daar – bij het benoemen van de kettingen.

De Duivel als advies

Als advies zegt De Duivel: zie wat u vasthoudt. Vraag uzelf af wat u wint met wat u schaadt, en wat u zou moeten loslaten om eruit te komen. Het is geen advies van schuld, maar van helderheid – en soms ook van aanvaarding van uw eigen verlangen, zonder schaamte, maar met grenzen. Bij sommige vragen zegt hij bovendien: gebruik uw kracht en uw ambitie, maar verkoop uw ziel niet voor het resultaat.

De Duivel in de posities van een legging

In het verleden

Een afhankelijkheid, een relatie of een verplichting die de persoon heeft getekend en waarvan het gewicht nog voelbaar is.

In het heden

Een actieve band: iets of iemand heeft nu veel macht over de vragensteller, en het is goed te begrijpen waarom.

In de toekomst

Een verleiding die nadert – een aanbod, een hartstocht, een winst – die om voorzichtigheid vraagt voordat u ja zegt.

Als obstakel

De angst, de gewoonte of de gehechtheid die verhinderen vooruit te gaan; vaak datgene waarvan de persoon geen afstand wil doen.

Als uitkomst

Als er niets verandert, wordt de band sterker. Als er bewustzijn is, is de uitkomst de macht om te kiezen – en uit vrije wil te blijven of te gaan.

Numerologie en correspondenties

Het getal XV wordt herleid tot 6 (1 + 5), en daarom verbinden veel lezers De Duivel met De Geliefden, kaart VI: in de ene de keuze die met het hart wordt gemaakt; in de andere de keuze die niet meer vrij is. De Rider-Waite-Smith onderstreept die verwantschap met hetzelfde menselijke paar op beide kaarten. In de traditie van de Golden Dawn correspondeert De Duivel met Steenbok – aardeteken van ambitie, structuur en materiële zaken – en met de Hebreeuwse letter Ajin, waarvan de naam „oog” betekent: de kaart vraagt juist om te zien. Het element is Aarde, de materie in al haar kracht.

Combinaties met andere kaarten

• De Geliefden — Een hartstocht die gevangen houdt: een zeer sterke aantrekking, een verlangen dat zwaarder weegt dan de vrije keuze.
• De Toren — De band die plotseling breekt – vaak met veel lawaai, maar met bevrijding in zicht.
• Kracht — De innerlijke kracht die een verslaving of een impuls kan temmen; het instinct dat wordt gericht in plaats van onderdrukt.
• Gematigdheid — De middenweg: de overdaad matigen zonder het verlangen te ontkennen.
• Vier van Pentakels — Gehechtheid aan geld of bezit; angst om te verliezen die meer gevangen houdt dan beschermt.
• Acht van Zwaarden — Zich gevangen voelen zonder uitweg te zien – maar, zoals op beide kaarten, zitten de boeien losser dan ze lijken.
• Zeven van Bekers — Illusies, fantasieën en verleidingen: veel keuzes, en niet alle echt.
• Tien van Pentakels — Rijkdom of erfenis met verplichtingen: familiegeld waar voorwaarden aan vastzitten.
• De Maan — Bedrog en angst gecombineerd: geheimen, manipulatie, een onduidelijke situatie die u beter niet blindelings aanvaardt.
• De Zon — De schaduw in het licht gezet: wat verborgen was, komt aan het licht en verliest daarmee zijn macht.
• Negen van Staven — Een vermoeide weerstand; in een situatie blijven uit koppigheid en niet uit keuze.