Vijf van Pentakels: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot is het nacht en het sneeuwt. Achter het tafereel rijst de donkerblauwe muur van een stenen kerk op, met sneeuw die zich in de linkerbovenhoek op het dak heeft opgehoopt. Midden in die muur straalt een hoog, smal raam met een spitsboog, met een amberkleurig glas-in-lood waarin sterren en kleine gouden cirkels zijn getekend; het licht dat eruit komt is warm, bijna als vuur. Lager, links, brandt een ijzeren lantaarn die aan de muur is bevestigd. In de lucht zweven sneeuwvlokken en gouden lichtpuntjes. Rechts staan kale bomen en op de grond bedekt de sneeuw alles met een blauwige glans. Op de voorgrond lopen twee figuren naast elkaar. De linker draagt een donkergroene tuniek met een koord om het middel, heeft een lichte doek over hoofd en schouders, en gaat vooruit op twee houten krukken, met de blik naar beneden. De rechter is gehuld in een bruine omslagdoek en kap, met de handen samen voor de borst, en kijkt ernstig vooruit. Beiden dragen laarzen.

In de Rider-Waite-Smith, uit 1909, is het tafereel in wezen hetzelfde, en daarvan is het schilderij van de Sol da Alma uitgegaan: twee bedelaars trekken op een pikzwarte nacht door de sneeuw, onder een gekleurd glas-in-loodraam met vijf pentakels tussen ranken; een van hen, met een verbonden hoofd en een bel om de hals, loopt op krukken, en de ander, blootsvoets, is gehuld in een gerafelde omslagdoek. De Sol da Alma verzacht de ellende: de figuren zijn armoedig gekleed maar niet in lompen, en ze dragen schoenen; de bel verdwijnt; de vijf munten van het glas-in-lood maken plaats voor een raam met sterren en cirkels, geheel in goud; en er komt een brandende lantaarn aan de muur bij – een tweede licht, nog dichter bij de weg.

In de Tarot de Marseille is er geen kerk, geen sneeuw en zijn er geen figuren: de Vijf van Pentakels toont vijf munten, vier in de hoeken en een in het midden, tussen versieringen van bladeren. Het thema van het gebrek voor de deur van het licht is een lezing die de Rider-Waite-Smith zichtbaar heeft gemaakt.

De symboliek, detail voor detail

Deze kaart is geheel gebouwd op een contrast: de kou buiten en het licht binnen. Wat ze zegt, ligt in de afstand – een korte – tussen die twee.

De sneeuw en de nacht

De moeilijke tijd: de winter van het materiële leven, de periode waarin alles meer moeite kost. De sneeuw is niet eeuwig, maar zolang ze ligt, moet u erdoorheen.

Het verlichte raam

Het comfort, de hulp, de gemeenschap, datgene wat men mist. Het is daar, in de muur ernaast – maar de figuren lopen erlangs zonder het te zien, of zonder zich gerechtigd te voelen om binnen te gaan.

Het glas-in-lood met sterren

In de Rider-Waite-Smith toont het raam de vijf pentakels: de waarde die bestaat, maar aan de binnenkant. In de Sol da Alma is het een raam met gouden sterren: het licht, de hoop, de dimensie die het gebrek niet uitdooft.

De brandende lantaarn

Eigen aan het schilderij van de Sol da Alma: een kleiner en dichterbij licht, op de hoogte van wie voorbijgaat. Het herinnert eraan dat niet alle hulp groot is – soms is een licht naast de weg genoeg.

De krukken

De kwetsbaarheid, de steun die nodig is om verder te gaan. Wie ze gebruikt, loopt nog: de kaart spreekt over beperking, niet over stilstand.

De twee figuren

Gezelschap in tegenspoed. Er is gebrek, maar geen volledige eenzaamheid: twee mensen gaan samen door de nacht. Het is ook de waarschuwing dat dezelfde moeilijkheid gedeeld kan worden door een stel, een gezin, een groep.

De doeken en omslagdoeken

De mogelijke bescherming. Het weinige dat men heeft, gebruikt om de kou te doorstaan. Het is het beeld van wie zich redt met wat er is.

De kerk

De instelling, de gemeenschap, de plek van opvang. Dat kan letterlijk zijn – hulp van een organisatie, een familie, een groep – of symbolisch: het geloof, de zin, wat van binnen verwarmt.

De kale bomen

Het seizoen waarin niets groeit. Maar bomen zonder bladeren zijn niet dood: ze wachten. De Vijf is een winter, en na de winter komt de Zes.

De geschiedenis van de Vijf van Pentakels

De tarot ontstond in de vijftiende eeuw in Noord-Italië als kaartspel, en zijn vier kleuren – bekers, zwaarden, staven en munten – zijn dezelfde als die van de Latijnse kaarten die in Portugal en Spanje nog altijd worden gespeeld. In de eerste spellen en in die van Marseille, vastgelegd in de zeventiende en achttiende eeuw, hadden de genummerde kaarten geen tafereel: de Vijf van Pentakels bestond uit vijf munten, geschikt als de ogen van een dobbelsteen.

Aan het einde van de negentiende eeuw kende de Hermetische Orde van de Golden Dawn aan elke genummerde kaart een planeet in een teken en een titel toe. De Vijf van Pentakels kreeg Mercurius in Stier en de titel ‘Heer van Materiële Zorgen’. De Vijven zijn in alle kleuren de kaarten van de beproeving, en in de kleur van de Aarde is de beproeving concreet: gebrek aan middelen, aan werk, aan zekerheid.

Het was de Rider-Waite-Smith, getekend door Pamela Colman Smith onder leiding van Arthur Edward Waite en uitgegeven in 1909, die alle Kleine Arcana van een tafereel voorzag. Waite beschrijft twee bedelaars die in een sneeuwstorm langs een verlicht raam trekken, en geeft de kaart de betekenis van materiële moeilijkheden, vooral armoede. Opvallend genoeg voegt hij eraan toe dat sommige kaartleggers haar lazen als een kaart van liefde en geliefden, van verwantschap en eendracht – misschien door de twee figuren die samen lopen. Het tafereel met de sneeuw en het glas-in-lood werd het klassieke beeld van de kaart, en het is dat beeld dat de Sol da Alma volgt, met een eigen schilderij.

De Vijf van Pentakels rechtop: de betekenis

Rechtop is de Vijf van Pentakels de kaart van het tekort. Dat kan gebrek aan geld zijn – een onverwachte uitgave, een verlies van inkomen, een moeilijke maand –, aan werk, aan een huis, aan zekerheid. Ze wijst op een krappe periode, waarin elke munt moet worden omgedraaid en men moet volhouden. De stabiele vorm van de Vier is gebroken, en er moet een andere worden gevonden.

Maar de Vijf van Pentakels spreekt ook over een gebrek dat niet alleen materieel is: het gevoel van uitsluiting, van er niet bij te horen, buiten te staan terwijl de anderen binnen zitten, in de warmte. Ze kan iemand beschrijven die zich buitengesloten voelt in een groep, een familie, een baan – of die zichzelf buitensluit, uit schaamte of uit trots.

En hier ligt de sleutel van de kaart. Het raam is verlicht, vlak ernaast. De hulp bestaat, vaak dichterbij dan men denkt, en wat ontbreekt, is erom vragen, haar zien, of haar aanvaarden. De Vijf van Pentakels belooft niet dat de winter vanzelf voorbijgaat, maar herinnert eraan dat niemand hem zonder onderdak hoeft te doorstaan.

De Vijf van Pentakels omgekeerd

Omgekeerd wordt de Vijf van Pentakels niet het tegendeel van zichzelf: het is dezelfde beproeving, die aan kracht verliest of zich naar binnen keert. In het beste geval is het het gevonden onderdak – de hulp die komt, het werk dat opduikt, de deur die er toch vlak naast was. Het gebrek begint te wijken, langzaam; de kou is nog voelbaar, maar de uitgang is al te zien. Het is eerder een herstel dan een overwinning.

In andere gevallen houdt de moeilijkheid aan omdat de open deur wordt geweigerd: de trots die niet laat vragen, de schaamte die de situatie doet verbergen, de gewoonte om zich buitengesloten te voelen, ook als dat niet meer zo is. De kaart kan ook wijzen op een armoede die meer innerlijk dan uiterlijk is – genoeg hebben en leven alsof niets ooit genoeg is. Het advies blijft hetzelfde: sla de ogen op naar het raam en klop aan.

De Vijf van Pentakels in de liefde

In de liefde spreekt de Vijf van Pentakels over een moeilijke periode die met z’n tweeën wordt doorgemaakt, of over een gevoel van verlatenheid. Ze kan een stel beschrijven dat financiële moeilijkheden doormaakt en op de proef wordt gesteld – maar dat samen verder loopt, zoals de twee figuren in de sneeuw. De kaart zegt dat de band sterker kan worden als geen van beiden de hand van de ander loslaat.

Ze kan ook spreken over emotionele eenzaamheid, over het gevoel dat de liefde aan de andere kant van het glas ligt, of over een relatie waarin een van de twee zich buitengesloten voelt. Voor wie alleen is, wijst ze op een periode van gemis waarin voorzichtigheid nodig is om niet zomaar elk onderdak te aanvaarden. Omgekeerd kondigt ze het einde van een koude periode aan: een toenadering, een deur die opengaat, iemand die zich eindelijk laat helpen.

De Vijf van Pentakels in werk en geld

Op het werk kan de Vijf van Pentakels wijzen op een periode zonder werk of met onzeker werk, een terugval in opdrachten, een bedrijf in moeilijkheden, of het gevoel geen plaats te hebben in een team. Ze zegt niet dat de situatie definitief is; ze zegt dat ze zwaar is, en dat er middelen nodig zijn – steun, opleiding, een netwerk van contacten – om haar te boven te komen.

Op geldgebied is het de duidelijkste kaart van de kleur over krapte: uitgaven die groter zijn dan de inkomsten, een verlies, schulden, de noodzaak om te bezuinigen. Het advies is praktisch: verberg de situatie niet, zoek hulp en informatie, aanvaard de steun die er is. Omgekeerd wijst ze op geleidelijk financieel herstel, hulp die komt, of een oplossing die dichterbij lag dan gedacht.

De Vijf van Pentakels bij gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn spreekt de Vijf van Pentakels over een periode van vermoeidheid en kwetsbaarheid, waarin het belangrijk is zich niet te isoleren en de steun van anderen te aanvaarden. De krukken op de afbeelding herinneren eraan dat er niets mis mee is om hulp nodig te hebben. De kaarten vervangen geen enkele medische zorg: hier, zoals bij elke andere kaart, spreekt de duiding over houding, en niet over een diagnose.

De Vijf van Pentakels in het spirituele leven

Op het innerlijke pad is de Vijf van Pentakels de kaart van wie zich ver van het licht voelt – zonder geloof, zonder zin, zonder gemeenschap. Het beeld zegt dat het licht niet is verdwenen: het brandt nog in het raam, wachtend. Vaak zijn het de momenten van gebrek die iemand ertoe brengen te zoeken wat werkelijk belangrijk is. Het glas-in-lood met sterren herinnert eraan dat er een rijkdom bestaat die de kou niet raakt.

De Vijf van Pentakels als advies

Als advies zegt de Vijf van Pentakels: blijf niet voor de deur staan. Vraag om hulp, zoek wie u kan steunen, laat trots of schaamte u niet in de kou houden. Zorg voor het essentiële, bespaar waar u kunt, en ga niet alleen door wat u samen kunt doorstaan. Het verlichte raam is dichterbij dan het lijkt.

De Vijf van Pentakels in de posities van een legging

In het verleden

Een periode van krapte of uitsluiting die sporen heeft nagelaten en nog altijd invloed heeft op de manier waarop met geld of met anderen wordt omgegaan.

In het heden

Een moeilijke periode, van gebrek of onzekerheid. De hulp bestaat, maar is nog niet gezocht of aanvaard.

In de toekomst

Een waarschuwing: er komt een periode van beperking aan, waarop u zich het best nu al kunt voorbereiden.

Als obstakel

De angst voor gebrek, het gevoel van uitsluiting, of de trots die belet om hulp te vragen.

Als uitkomst

Een beproeving om te doorstaan. Als de kaarten ernaast gunstig zijn, geeft ze aan dat u er met de juiste hulp uitkomt.

Numerologie en correspondenties

De Vijf is de beproeving: de vorm van de Vier breekt, en er is verlies, wrijving of tekort. Het is de trede die dwingt tot beweging. In de kleur Pentakels – de kleur van de Aarde, van het lichaam, van geld en van het huis – is de beproeving de meest concrete van alle: de zekerheid die in de Vier werd verworven, is niet langer gegarandeerd. De man die zich aan de munt vastklampte, wordt een kaart later degene die zonder munt door de sneeuw loopt. Maar de Vijf is niet het einde van de reeks: het is de trede die dwingt de Zes te zoeken, de eerlijke uitwisseling, de hulp die komt.

In de traditie van de Golden Dawn correspondeert de Vijf van Pentakels met Mercurius in Stier en draagt ze de titel ‘Heer van Materiële Zorgen’. Mercurius is de planeet van de geest, de uitwisseling en de beweging; Stier, een aardeteken, is dat van comfort, bezit en stabiliteit. De verbinding van die twee geeft de kaart haar toon: een onrust die verstoort wat stevig had moeten zijn, en die vindingrijkheid vraagt om een uitweg te vinden.

Combinaties met andere kaarten

• Zes van Pentakels — De hulp die na de krapte komt; liefdadigheid, steun, de uitwisseling die het evenwicht herstelt.
• Vier van Pentakels — De angst om te verliezen die het gevoel van tekort verergert; sparen uit paniek in plaats van uit voorzichtigheid.
• Aas van Pentakels — Een concrete kans die een einde maakt aan het gebrek; een materiële nieuwe start.
• De Hiërofant — Steun van een instelling, een gemeenschap of iemand met gezag; de kerkdeur die opengaat.
• De Ster — De hoop die terugkeert na een moeilijke periode; het licht aan het einde van de winter.
• De Kluizenaar — Afzondering en inkeer in een periode van gebrek; of in zichzelf vinden wat buiten ontbreekt.
• De Toren — Een plotseling verlies dat iemand in de kou zet; het wegvallen van een materiële zekerheid.
• De Zon — Het einde van de winter: de situatie verbetert duidelijk en het licht komt weer binnen.
• Vijf van Bekers — Verdriet en gemis tegelijk: een verlies dat in de portemonnee en in het hart wordt gevoeld.
• Twee van Bekers — Een band die de moeilijkheden weerstaat; een stel dat de zware periode samen doorkomt.
• Tien van Zwaarden — Het dieptepunt bereiken – en daardoor vanaf hier alleen nog maar omhoog kunnen.
• Negen van Staven — Weerbaarheid en volharding in een moeilijke periode; nog even volhouden, met voorzichtigheid.