Vier van Pentakels: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot zit een man met een zwarte baard en lang, eveneens donker haar op een steen, blootsvoets, op een vloer van versleten, door de zon vergulde tegels. Op zijn hoofd draagt hij een gouden kroon met een groene steen in het midden, en boven op de kroon, in evenwicht, een gouden munt met een gegraveerd pentagram. Met één hand drukt hij een tweede, gelijke munt tegen zijn borst, eveneens met het pentagram; zijn andere hand rust op zijn dij. Hij draagt een losse witte tuniek met een gouden gordel en over de schouders een roze mantel die schuin over zijn lichaam loopt en tot op de grond valt; om zijn hals een kraag geborduurd in groen en blauw, met een ronde gouden gesp. Zijn blote voeten rusten op de andere twee munten, die op de grond liggen. Hij kijkt recht vooruit, ernstig, zonder te glimlachen. Achter hem strekt zich een stad uit met okerkleurige huizen en rode daken op een helling, met torens, een vlag op de top en bomen; rechts rijst een hoge stenen muur op, begroeid met klimplanten, en de hemel is blauw met lichte wolken.

In de Rider-Waite-Smith, uit 1909, is het tafereel in wezen hetzelfde, en het schilderij van de Sol da Alma volgt het op de voet: een gekroonde figuur, met een pentakel op de kroon, houdt een andere pentakel tegen de borst en heeft er twee onder de voeten, met een stad op de achtergrond. Net als in het spel van 1909 dragen de munten de vijfpuntige ster – duidelijk zichtbaar op die op de kroon en die tegen de borst – en liggen de twee onderste onder de voeten. De Sol da Alma verandert enkele details: de man is blootsvoets en krijgt een baard, een roze mantel en een uitdrukking die eerder vastberaden dan gierig is; hij houdt de munt tegen zijn borst met één hand, waar de figuur van 1909 haar met handen en armen omklemt; en de stad, die in het spel van 1909 een rij huizen is achter een staande figuur, wordt hier een stralend en warm landschap.

In de Tarot de Marseille is er geen figuur en geen stad: de Vier van Pentakels toont vier munten in een vierkant, met een ornament van bloemen of bladeren in het midden. De geometrie zegt al iets – vier zijden, een gesloten vorm –, maar het was de Rider-Waite-Smith die de kaart haar man gaf die zich aan de munt vastklampt.

De symboliek, detail voor detail

Alles op deze kaart spreekt over vasthouden. Elke munt bevindt zich op een andere plek van het lichaam, en elke munt toont een andere manier van bewaren.

De munt tegen de borst gedrukt

Wat met het hart wordt bewaard: geld, maar ook genegenheid, ideeën, controle. Door haar zo vast te drukken, met zijn hand erop, beschermt hij haar – en sluit hij zich af. Een hand die vasthoudt, kan niets anders meer ontvangen.

De munt op de kroon

Geld in het hoofd: het denken dat in beslag wordt genomen door bezit, zekerheid, rekeningen. Het is ook de macht die boven in evenwicht wordt gehouden – en die bij de eerste bruuske beweging kan vallen.

De twee munten onder de voeten

De materiële basis: huis, grond, vast inkomen. Net als in de Rider-Waite-Smith liggen ze onder de voeten, als fundamenten waarop stevig wordt gestaan: ze geven houvast, maar houden ook vast wie er niet af wil stappen.

De kroon

Het gezag over wat van hem is. Hij is heer van zijn kleine rijk, en de Vier van Pentakels is inderdaad een kaart van materiële heerschappij – maar van een heerschappij die meer wordt verdedigd dan uitgeoefend.

De blote voeten

Eigen aan het schilderij van de Sol da Alma, waar de figuur van 1909 schoenen draagt: de man zet zijn blote voeten op de munten. Hoeveel goud hij ook heeft, zijn zekerheid is eenvoudig en direct; het is geen luxe.

De steen waarop hij zit

Onbeweeglijkheid. Hij heeft zich geïnstalleerd en is niet van plan op te staan. Dat is de kracht van de Vier – de stabiliteit – en ook het gevaar: stilstand.

De stad op de achtergrond

De wereld, de uitwisseling, het sociale leven. Hij zit er met zijn rug naartoe: hij bewaart wat hij heeft, maar neemt niet deel. De stad leeft zonder hem verder.

De stenen muur

Bescherming, de grens, de scheiding tussen wat van mij is en wat van anderen is. De klimplanten zeggen dat de muur er al lang staat.

Het pentagram op de munten

Net als in de Rider-Waite-Smith en op de andere kaarten van de kleur dragen de munten de vijfpuntige ster. Het is het teken van de Pentakels: goud niet alleen als metaal, maar als waarde, werk en vorm die aan de materie is gegeven.

De geschiedenis van de Vier van Pentakels

De tarot ontstond in de vijftiende eeuw in Noord-Italië als kaartspel, en zijn vier kleuren – bekers, zwaarden, staven en munten – zijn dezelfde als die van de Latijnse kaarten die in Portugal en Spanje nog altijd worden gespeeld. In de eerste spellen en in die van Marseille, vastgelegd in de zeventiende en achttiende eeuw, hadden de genummerde kaarten geen tafereel: de Vier van Pentakels was een vierkant van vier munten met een ornament in het midden.

Aan het einde van de negentiende eeuw kende de Hermetische Orde van de Golden Dawn aan elke genummerde kaart een planeet in een teken en een titel toe. De Vier van Pentakels kreeg de Zon in Steenbok en de titel ‘Heer van Aardse Macht’. Het is een gunstiger titel dan het moderne beeld doet vermoeden: de kaart was in de eerste plaats die van de macht en de zekerheid die in de materie zijn verworven.

Het was de Rider-Waite-Smith, getekend door Pamela Colman Smith onder leiding van Arthur Edward Waite en uitgegeven in 1909, die alle Kleine Arcana van een tafereel voorzag. Waite beschrijft een gekroonde figuur die een pentakel met handen en armen vasthoudt, met een andere op de kroon en twee onder de voeten, en vat haar samen in één zin: ze klampt zich vast aan wat ze heeft. Hij geeft haar de betekenissen zekerheid van bezit, gehechtheid aan wat men bezit, en ook geschenk, nalatenschap en erfenis; omgekeerd: opschorting, vertraging en tegenwerking. Uit dit beeld ontstond de gangbare lezing van de Vier van Pentakels als kaart van bezit en gehechtheid, en het is dat beeld dat de Sol da Alma volgt, met een eigen schilderij.

De Vier van Pentakels rechtop: de betekenis

Rechtop is de Vier van Pentakels de kaart van materiële zekerheid. Ze spreekt over iemand die iets heeft verworven – geld, een huis, een positie, stabiliteit – en het wil beschermen. Het is het spaargeld, het beheerste budget, het vermogen dat wordt behouden, de vaste baan. In een onzekere periode is het goed nieuws: er is grond onder de voeten.

Het is ook de kaart van controle. Wie haar trekt, wil graag weten waar alles is, alleen beslissen, van niemand afhankelijk zijn. Dat kan een kwaliteit zijn – voorzichtigheid, discipline, verantwoordelijkheid – of het kan te ver gaan. De kaart oordeelt niet; ze toont de positie en vraagt of die nog dient.

Want de Vier van Pentakels heeft twee kanten, en beide staan op hetzelfde beeld. Bewaren is nodig; te stevig vastgrijpen wordt angst. Geld dat alleen wordt bewaard, circuleert niet, een relatie die alleen wordt gecontroleerd, ademt niet, een idee dat niet wordt gedeeld, groeit niet. De duiding hangt sterk af van de vraag en van de kaarten ernaast: soms zegt de kaart „bescherm wat u hebt”, soms „kijk wat u verliest doordat u niet loslaat”.

De Vier van Pentakels omgekeerd

Omgekeerd wordt de Vier van Pentakels niet het tegendeel van zichzelf: het is dezelfde vuist, die te hard knijpt of zich begint te openen. In de ene zin is het de ingesleten gierigheid – de angst om te verliezen die niets meer doorlaat, wantrouwen, de weigering om te delen, de zekerheid die een gevangenis is geworden. De man klampt zich zo hard aan de munt vast dat hij is opgehouden met leven.

In de andere zin is het het moment waarop men loslaat. Het kan een bevrijding zijn – zich losmaken van een bezit, van controle, van een vastgeroest idee dat verstikte – of het kan het ongeremde uitgeven zijn van wie te lang de hand op de knip hield en nu alles in één keer laat gaan. Ze kan ook wijzen op een verlies dat dwingt de handen te openen, of op vertraging in een materiële kwestie. De kaart vraagt om de middenweg: niet alles afsluiten, en ook niet alles weggooien.

De Vier van Pentakels in de liefde

In de liefde spreekt de Vier van Pentakels over een stabiele, veilige relatie, met toewijding en een stevige basis – maar vaak ook gesloten. Ze kan een stel beschrijven dat zekerheid boven alles stelt, een relatie zonder verrassingen, of iemand die moeite heeft om te tonen wat hij of zij voelt. De genegenheid is er, maar wordt bewaard.

Het risico is jaloezie en bezitterigheid: de ander behandelen als iets wat men bezit, controleren, bang zijn om te verliezen. Voor wie alleen is, kan ze wijzen op iemand die zich zo beschermt dat niemand binnen mag, of die zich pas opent als er garanties zijn. Omgekeerd waarschuwt ze voor controle die verstikt – of kondigt ze het moment aan waarop iemand zich eindelijk laat gaan en het hart opent.

De Vier van Pentakels in werk en geld

Op het werk wijst de Vier van Pentakels op een stabiele, veilige positie die men wil behouden. Het is een goede kaart voor wie een vaste baan of een gevestigde zaak heeft, maar ze kan wijzen op weerstand tegen verandering, moeite met delegeren, of angst om risico te nemen met een nieuw project. Ze kan ook spreken over iemand die informatie of macht voor zichzelf houdt.

Op geldgebied is het de kaart van sparen, voorzichtig beheer en vermogen. Ze begunstigt wie wil sparen, schulden wil afbetalen, wil beschermen wat hij heeft. Rechtop zegt ze dat de financiën onder controle zijn. De waarschuwing geldt de gierigheid die noodzakelijke investeringen verhindert, of uitgaven die levenskwaliteit zouden geven. Omgekeerd kan ze wijzen op verliezen, impulsieve uitgaven na een krappe periode, of de noodzaak om een bezit los te laten om verder te kunnen.

De Vier van Pentakels bij gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn spreekt de Vier van Pentakels over opgestapelde spanning en over alles wat wordt vastgehouden – zorgen, vermoeidheid, opgekropte emoties. Ze herinnert eraan hoe belangrijk het is om los te laten, te ademen, af en toe de controle uit handen te geven. De kaarten vervangen geen enkele medische zorg: hier, zoals bij elke andere kaart, spreekt de duiding over houding, en niet over een diagnose.

De Vier van Pentakels in het spirituele leven

Op het innerlijke pad is de Vier van Pentakels een uitnodiging tot onthechting. Het gaat er niet om materiële goederen af te wijzen, maar om in te zien dat wat we uit angst vastgrijpen, uiteindelijk ons bezit. Ze kan ook spreken over zekerheden en overtuigingen waaraan iemand zich vastklampt om niet te hoeven veranderen. De les van de kaart is eenvoudig en moeilijk: de open hand kan ontvangen; de gesloten hand kan alleen bewaren.

De Vier van Pentakels als advies

Als advies zegt de Vier van Pentakels: bescherm wat van u is, maar sluit u niet af. Maak de rekensom, spaar, zorg voor uw zekerheid – en vraag u daarna af of u bewaart uit voorzichtigheid of uit angst. Soms is het advies werkelijk de broekriem aan te halen; andere keren is het de hand een beetje te openen om het nieuwe binnen te laten.

De Vier van Pentakels in de posities van een legging

In het verleden

Een periode van opbouwen of beschermen die zekerheid gaf, of een gehechtheid die sporen naliet en nog altijd weegt.

In het heden

De situatie is stabiel en onder controle. De vraag is of die controle beschermt of remt.

In de toekomst

Een periode van consolidatie: bewaren, ordenen, veiligstellen wat is verworven.

Als obstakel

Gehechtheid, angst om te verliezen, weerstand tegen verandering of moeite met delen.

Als uitkomst

Verworven en behouden zekerheid. De zaak stabiliseert – met de waarschuwing zich niet te veel af te sluiten.

Numerologie en correspondenties

De Vier is de vestiging: wat vorm heeft gekregen, zich sluit en wordt bewaard – en daardoor ook kan vastlopen. In de kleur Pentakels – de kleur van de Aarde, van het lichaam, van geld en van het huis – voelt dit getal zich het meest thuis: de Aarde houdt van stevigheid, en de Vier is het vierkant, de basis, het huis met vier muren. Na het werk van de Drie komt het moment om het te bewaren. Maar de Vijf, die daarna komt, laat zien wat er gebeurt met een vorm die zich te veel sluit: ze breekt.

In de traditie van de Golden Dawn correspondeert de Vier van Pentakels met de Zon in Steenbok en draagt ze de titel ‘Heer van Aardse Macht’. De Zon is vitaliteit, identiteit, de glans van wie men is; Steenbok, een aardeteken, is dat van ambitie, structuur en verantwoordelijkheid. De verbinding van die twee geeft de kaart haar toon: de macht van wie iets heeft opgebouwd en het weet te behouden – en het risico om te verwarren wie men is met wat men heeft.

Combinaties met andere kaarten

• De Keizer — Stevige controle over bezittingen en beslissingen; materieel gezag, of starheid die geen discussie duldt.
• De Duivel — Gehechtheid die gevangen houdt: gierigheid, afhankelijkheid van geld, of een bezitterige relatie.
• De Dwaas — Het conflict tussen het verlangen om te vertrekken en de behoefte aan zekerheid.
• De Dood — Moeten loslaten waaraan men zich vastklampte; het einde van een periode van bezit of controle.
• De Gehangene — Een materiële situatie die stilstaat; de noodzaak om de dingen vanuit een ander perspectief te zien voordat men loslaat.
• Vijf van Pentakels — De angst om te verliezen wordt werkelijkheid, of te veel vasthouden leidt tot een gevoel van gebrek.
• Zes van Pentakels — De hand openen: leren geven en ontvangen na een periode van vasthouden.
• Tien van Pentakels — Vermogen, erfenis, familiebezit dat wordt bewaard en beschermd.
• Vier van Bekers — Dubbele geslotenheid: materiële zekerheid en opgekropte emoties; iemand die zich niet laat raken.
• Vier van Zwaarden — Een verstandige pauze: consolideren en rusten voordat men weer in actie komt.
• Kracht — Zelfbeheersing: stevig vasthouden, maar zonder geweld; de rustige kracht van wie niet hoeft te knijpen.
• Zeven van Staven — Verdedigen wat men heeft tegen druk van buitenaf; een positie die met moeite wordt behouden.