Drie van Pentakels: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot speelt het tafereel zich af in een stenen gebouw, met muren die in vlekken van blauw, roze, oranje en groen zijn beschilderd, als oude, door de tijd verweerde fresco’s. In het midden gaat een grote spitsboog van lichte steen open, op twee pilaren met gebeeldhouwde kapitelen; daarbinnen leiden enkele treden omhoog het halfduister in. In de boog zijn drie gouden munten ingelegd, elk met een witte ster, en daartussen twee roosvensters van bewerkte steen; achter in de doorgang glanst nog een kleine gouden schijf. Links, met de rug naar ons toe, houdt een jongeman in een beige tuniek met kap, een blauwe broek en hoge laarzen met beide handen een groot uitgevouwen vel vast – de bouwtekening – en bestudeert het. In het midden heft een figuur in een bruin habijt met zwarte kap de arm naar de muur, met een klein voorwerp in de hand dat een houten hamer lijkt. Rechts, bij een houten kist vol papieren, leest een andere gekapte figuur, met een donkerblauwe mantel bedrukt met bloemen, een vel papier. Door een hoog raam, ook in boogvorm, valt het daglicht naar binnen.

In de Rider-Waite-Smith, uit 1909, is het tafereel in wezen hetzelfde, en daarvan is het schilderij van de Sol da Alma uitgegaan: onder een gotische boog met drie pentakels in een klaverblad staat een steenhouwer op een bank en bewerkt de steen met een hamer, terwijl een monnik, met een uitgevouwen vel in de handen, en een figuur met kap en een mantel met rode stippen hem gadeslaan en met hem praten. De Sol da Alma verdeelt de rollen opnieuw: de ambachtsman staat niet meer op de bank; de jongeman die de tekening bestudeert, komt op de voorgrond, met de rug naar ons toe, alsof het de vragensteller zelf is die naar het werk kijkt; en het gebaar van het bewerken van de muur gaat naar de figuur in habijt. De muren krijgen kleur, en de drie munten worden in de boog zelf geplaatst, als stenen van een voltooid bouwwerk.

In de Tarot de Marseille is er geen gebouw en zijn er geen mensen: de Drie van Pentakels toont alleen drie munten – een boven en twee onder, of andersom, afhankelijk van het spel – tussen gestileerde ranken. Het thema van het vak en van het gezamenlijke werk is een lezing die de Rider-Waite-Smith zichtbaar heeft gemaakt.

De symboliek, detail voor detail

Deze kaart spreekt over de ontmoeting van drie dingen die een werk nodig heeft: het plan, de hand die uitvoert en het oog dat controleert. Elke figuur en elke steen staat voor een van die delen.

De stenen boog

Het werk zelf: stevig, doordacht, gemaakt om te blijven. Het is een constructie die alleen overeind blijft als elke steen op zijn plaats zit – het volmaakte beeld van teamwork.

De drie munten in de boog

De waarde die het werk schept en die in het bouwwerk wordt opgenomen. Ze zitten daarboven, voor iedereen zichtbaar: de inspanning is al iets geworden wat wordt herkend.

De uitgevouwen bouwtekening

Het ontwerp, de technische kennis, het plan dat de handen leidt. Zonder plan zou het werk blind gebeuren; met plan weet ieder wat hem te doen staat.

De jongeman met de rug naar ons toe

Eigen aan het schilderij van de Sol da Alma: hij staat op de voorgrond, bestudeert de tekening en ziet het werk zoals wij het zien. Het is de leerling die bekwaam is geworden, of degene die de vraag stelt, tegenover zijn eigen project.

De figuur in habijt met de hamer

De hand die uitvoert. Het gebaar is eenvoudig en herhaald: op de steen slaan tot die vorm krijgt. In de Rider-Waite-Smith is het de steenhouwer, de ambachtsman; hier gaat het gebaar naar een figuur in habijt, alsof iedereen de handen uit de mouwen steekt.

De figuur in de blauwe mantel

Wie volgt, controleert en beslist – de opdrachtgever, de verantwoordelijke, de meester. Hij heeft een vel papier in de hand: over het werk wordt overlegd, het wordt vergeleken met wat was afgesproken.

De habijten en het religieuze gebouw

Werk dat met toewijding wordt gedaan, bijna als een dienst. Eeuwenlang waren de grote stenen bouwwerken kerken en kloosters, opgetrokken door generaties ambachtslieden.

Het verlichte raam

Helderheid. Het licht valt op het werk en toont wat goed gedaan is. De Drie van Pentakels is een kaart van werk dat in het zicht gebeurt, zonder iets te verbergen.

De gekleurde muren

Op het schilderij van de Sol da Alma doen de kleurvlekken denken aan oude fresco’s: het werk van wie ons voorging, dat nog altijd aanwezig is. Elk werk steunt op het vakmanschap van anderen.

De geschiedenis van de Drie van Pentakels

De tarot ontstond in de vijftiende eeuw in Noord-Italië als kaartspel, en zijn vier kleuren – bekers, zwaarden, staven en munten – zijn dezelfde als die van de Latijnse kaarten die in Portugal en Spanje nog altijd worden gespeeld. In de eerste spellen en in die van Marseille, vastgelegd in de zeventiende en achttiende eeuw, hadden de genummerde kaarten geen tafereel: de Drie van Pentakels was een schikking van drie munten tussen bladeren.

Aan het einde van de negentiende eeuw kende de Hermetische Orde van de Golden Dawn aan elke genummerde kaart een planeet in een teken en een titel toe. De Drie van Pentakels kreeg Mars in Steenbok en de titel ‘Heer van Materiële Werken’. Mars geeft de energie en de inspanning; Steenbok het geduld en de structuur. De titel zegt alles: dit is de kaart van het werk dat echte dingen voortbrengt.

Het was de Rider-Waite-Smith, getekend door Pamela Colman Smith onder leiding van Arthur Edward Waite en uitgegeven in 1909, die als eerste wijdverbreide spel elke kleine arcanakaart van een tafereel voorzag. Waite beschrijft de kaart als een beeldhouwer die in een klooster aan het werk is, en verbindt haar met de Acht van Pentakels: de leerling van de Acht heeft zijn beloning gekregen en werkt nu serieus. Hij geeft haar de betekenissen vak, beroep en geschoold werk, en voegt eraan toe dat ze vaak ook werd gelezen als adel, faam en roem. Het tafereel met de boog en de drie werkers werd het klassieke beeld van de kaart, en het is dat beeld dat de Sol da Alma volgt, met een eigen schilderij.

De Drie van Pentakels rechtop: de betekenis

Rechtop is de Drie van Pentakels de kaart van goed gedaan en erkend werk. Ze geeft aan dat de bekwaamheid van de vragensteller wordt gezien: een leidinggevende die het opmerkt, een tevreden klant, een goedgekeurd project, een aanbeveling. Na de Aas, die aanbiedt, en de Twee, die beheert, brengt de Drie al iets voort – het werk bestaat en kan worden getoond.

Het is vooral een kaart van samenwerking. Ze zegt dat succes afhangt van het samenbrengen van mensen met verschillende kennis, en van ieder die zijn deel goed doet: wie plant, wie uitvoert, wie beslist. Ze begunstigt teams, samenwerkingsverbanden, vennootschappen, verbouwingen, opleidingen, alles wat met methode en met anderen wordt opgebouwd.

Ze spreekt ook over leren en over beginnend meesterschap. Het is nog niet de volleerde meester; het is iemand die al genoeg weet om serieus te worden genomen, en die blijft leren van wie om hem heen staan. De Drie van Pentakels vraagt om kwaliteit, aandacht voor detail en respect voor het plan.

De Drie van Pentakels omgekeerd

Omgekeerd wordt de Drie van Pentakels niet het tegendeel van zichzelf: het werk is er nog, maar uit het lood. De mensen begrijpen elkaar niet, ieder trekt naar zijn eigen kant, of iemand doet zijn deel niet. Het plan bestaat maar wordt niet gevolgd, of wordt zonder zorg gevolgd. Het is de kaart van bouwwerken die aanslepen, van projecten waarin niemand goed weet wie de leiding heeft, van werk dat met gebreken wordt opgeleverd.

Ze kan ook wijzen op een vak dat slecht betaald of slecht benut wordt: een talent dat niet wordt erkend, een inspanning waarmee anderen met de eer strijken, een bekwaamheid die geen plek vindt. Of, naar binnen gekeerd, de verleiding om alles alleen te doen en de hulp te weigeren die het werk mogelijk zou maken. De kaart vraagt om terug te gaan naar de bouwtekening, te herzien wie wat doet, en kwaliteit weer boven haast te stellen.

De Drie van Pentakels in de liefde

In de liefde spreekt de Drie van Pentakels over een relatie die met werk en samenwerking wordt opgebouwd. Het is niet de kaart van de passie; het is die van het stel dat plannen maakt, taken deelt en steen voor steen een gezamenlijk leven opbouwt. Ze is zeer gunstig voor projecten met z’n tweeën: een verbouwing van het huis, een gezamenlijke onderneming, het organiseren van een bruiloft. Voor wie alleen is, kan ze wijzen op een ontmoeting op het werk, tijdens een cursus of in een project – iemand die u leert kennen terwijl u samen iets doet.

Ze kan ook wijzen op hulp van anderen: vrienden of familie die de relatie steunen. Omgekeerd waarschuwt ze voor gebrek aan samenwerking – een van de twee draagt alles –, voor inmenging van buitenaf die in de weg zit, of voor een relatie waarin meer over het werk wordt gediscussieerd dan dat de genegenheid wordt geleefd.

De Drie van Pentakels in werk en geld

Op het werk laat de Drie van Pentakels al haar kracht zien. Ze kondigt professionele erkenning aan, een positieve beoordeling, een verdiende promotie, een project dat in teamverband goed vordert. Ze is uitstekend voor ambachtelijke en technische beroepen – bouw, architectuur, ambacht, techniek, design –, maar geldt voor elk werk waarin kwaliteit telt. Ze begunstigt ook studies, stages en opleidingen die praktische bekwaamheid geven.

Op geldgebied wijst ze op inkomsten die verbonden zijn met werk en bekwaamheid: een eerlijke betaling voor een dienst, een contract, een klant die terugkomt. Het is geen makkelijk geld, het is verdiend geld. Omgekeerd spreekt ze over slecht betaald werk, over begrotingen die ontsporen, over een werk dat meer kost dan het zou moeten omdat het slecht gepland of slecht uitgevoerd is.

De Drie van Pentakels bij gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn herinnert de Drie van Pentakels eraan dat de zorg voor het lichaam ook een gezamenlijk werk is: een plan met discipline volgen, steunen op wie er verstand van heeft, geduld hebben met de resultaten. Omgekeerd wijst ze op de verleiding om halverwege met het plan te stoppen. De kaarten vervangen geen enkele medische zorg: hier, zoals bij elke andere kaart, spreekt de duiding over houding, en niet over een diagnose.

De Drie van Pentakels in het spirituele leven

Op het innerlijke pad spreekt de Drie van Pentakels over gedeelde beoefening: de groep, de gemeenschap, de leraar en de metgezellen. Ze herinnert eraan dat spirituele groei ook een vak is, dat met methode en met anderen wordt geleerd, en dat zich kan uiten in goed gedaan werk. Het religieuze gebouw op de afbeelding zegt precies dat: eeuwenlang was bouwen een manier van bidden.

De Drie van Pentakels als advies

Als advies zegt de Drie van Pentakels: werk samen met anderen en doe uw deel goed. Vraag hulp aan wie er verstand van heeft, luister naar meningen, volg het plan, zorg voor de details. Laat zien wat u kunt – zonder ijdelheid, maar ook zonder u te verstoppen. Het werk dat door vele handen wordt opgebouwd, komt verder dan wat iemand alleen maakt.

De Drie van Pentakels in de posities van een legging

In het verleden

Werk, een opleiding of een samenwerking die bekwaamheid heeft gegeven en de basis heeft gelegd voor de huidige situatie.

In het heden

Een werk in uitvoering, met verschillende mensen erbij betrokken. De inspanning wordt opgemerkt en draagt vrucht.

In de toekomst

Erkenning op komst, een nuttige samenwerking, of een project dat met de juiste hulp vorm zal krijgen.

Als obstakel

Onenigheid in het team, gebrek aan kwaliteit, of de weigering om met anderen samen te werken.

Als uitkomst

Een solide en erkend werk: wat samen is gedaan, wordt tot een goed einde gebracht.

Numerologie en correspondenties

De Drie is het eerste werk: wat ontstaat uit het samenbrengen van twee dingen, en al van buitenaf te zien is. In de kleur Pentakels – de kleur van de Aarde, van het lichaam, van geld, van het vak en van de trage tijd van dingen die worden opgebouwd – is dat werk letterlijk: een gebouw, een product, een voltooide klus. Het evenwicht van de Twee is iets concreets geworden, met drie steunpunten, als een driepoot die al overeind blijft.

In de traditie van de Golden Dawn correspondeert de Drie van Pentakels met Mars in Steenbok en draagt ze de titel ‘Heer van Materiële Werken’. Mars is de planeet van energie, inspanning en actie; Steenbok, een aardeteken, is dat van geduldige ambitie en structuur. De verbinding van die twee geeft de kaart haar toon: goed gerichte energie, in dienst van een werk dat duurzaam moet zijn.

Combinaties met andere kaarten

• De Magiër — Talent en techniek in dienst van een project: handigheid die vakmanschap wordt.
• De Hiërofant — Leren bij een meester, een erkende opleiding, een instelling die het werk steunt.
• De Keizer — Een solide structuur, een goed georganiseerd bedrijf, een project met duidelijk leiderschap.
• De Zon — Zichtbaar succes en publieke erkenning van het verrichte werk.
• De Wereld — Een met succes voltooid werk; een project dat wordt afgerond en gepresenteerd.
• Acht van Pentakels — Toewijding aan het vak: de leerling die door hard werken meester wordt.
• Tien van Pentakels — Een familiebedrijf, een werk dat generaties overspant, opgebouwd vermogen.
• Drie van Bekers — Een team dat goed met elkaar overweg kan, collega’s die vrienden worden, een feest op het werk.
• Drie van Staven — Een project dat zich uitbreidt, samenwerkingen met het buitenland, werk dat verder begint te reiken.
• Vijf van Zwaarden — Conflicten in het team; iemand die het gezamenlijke werk tegenwerkt.
• Vijf van Pentakels — Slecht betaald werk of een periode zonder opdrachten; de noodzaak om een ander team te zoeken.
• De Toren — Een werk dat vanaf de fundamenten opnieuw moet; een project dat door een basisfout instort.