Τέσσερα των Πεντάκλων: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, ένας άντρας με μαύρα γένια και μακριά μαλλιά, επίσης σκούρα, κάθεται σε μια πέτρα, ξυπόλητος, πάνω σε ένα δάπεδο από πλάκες φαγωμένες και χρυσωμένες από τον ήλιο. Φορά στο κεφάλι ένα χρυσό στέμμα με μια πράσινη πέτρα στο κέντρο, και πάνω στο στέμμα ισορροπεί ένα χρυσό νόμισμα με ένα χαραγμένο πεντάγραμμο. Με το ένα μόνο χέρι σφίγγει πάνω στο στήθος ένα άλλο, ίδιο νόμισμα, κι αυτό με το πεντάγραμμο· το άλλο χέρι ακουμπά στον μηρό. Φορά έναν φαρδύ λευκό χιτώνα, ζωσμένο με μια χρυσή ζώνη, και, στους ώμους, έναν ροζ μανδύα που του διασχίζει το σώμα και πέφτει ως το έδαφος· στον λαιμό, έναν γιακά κεντημένο με πράσινο και γαλάζιο, πιασμένο με μια στρογγυλή χρυσή πόρπη. Τα γυμνά του πόδια πατούν πάνω στα άλλα δύο νομίσματα, που είναι ακουμπισμένα στο έδαφος. Κοιτάζει μπροστά, σοβαρός, χωρίς να χαμογελά. Πίσω του απλώνεται μια πόλη με σπίτια στο χρώμα της ώχρας και κόκκινες στέγες σε μια πλαγιά, με πύργους, μια σημαία ψηλά και δέντρα· δεξιά υψώνεται ένας ψηλός πέτρινος τοίχος σκεπασμένος με αναρριχητικά, και ο ουρανός είναι γαλάζιος με ανοιχτόχρωμα σύννεφα.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η σκηνή είναι στην ουσία η ίδια, και η ζωγραφική του Sol da Alma την ακολουθεί από κοντά: μια στεμμένη μορφή, με ένα πεντάκλο πάνω στο στέμμα, κρατά ένα άλλο πάνω στο στήθος και έχει δύο κάτω από τα πόδια, με μια πόλη στο βάθος. Όπως στην τράπουλα του 1909, τα νομίσματα φέρουν το πεντάκτινο αστέρι — που φαίνεται καθαρά σε εκείνο του στέμματος και σε εκείνο του στήθους — και τα δύο κάτω βρίσκονται κάτω από τα πόδια. Το Sol da Alma αλλάζει μερικές λεπτομέρειες: ο άντρας είναι ξυπόλητος και αποκτά γένια, ροζ μανδύα και μια έκφραση περισσότερο σταθερή παρά φιλάργυρη· κρατά το νόμισμα του στήθους με το ένα μόνο χέρι, εκεί όπου η μορφή του 1909 το τυλίγει με τα χέρια και τα μπράτσα· και η πόλη, που στην τράπουλα του 1909 είναι μια ζωφόρος από σπίτια πίσω από μια όρθια μορφή, γίνεται εδώ ένα φωτεινό και ζεστό τοπίο.

Στο Ταρό της Μασσαλίας δεν υπάρχει ούτε μορφή ούτε πόλη: το Τέσσερα των Πεντάκλων δείχνει τέσσερα νομίσματα τοποθετημένα σε τετράγωνο, με ένα διακοσμητικό από λουλούδια ή φυλλώματα στη μέση. Η γεωμετρία λέει ήδη κάτι — τέσσερις πλευρές, ένα κλειστό σχήμα —, αλλά ήταν το Rider-Waite-Smith που έδωσε στην κάρτα τον άντρα της που γαντζώνεται στο νόμισμα.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Τα πάντα σε αυτή την κάρτα μιλούν για το κράτημα. Κάθε νόμισμα βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο του σώματος, και το καθένα δείχνει έναν διαφορετικό τρόπο να φυλάει κανείς.

Το νόμισμα σφιγμένο στο στήθος

Αυτό που φυλάει κανείς με την καρδιά: τα χρήματα, αλλά και τα αισθήματα, οι ιδέες, ο έλεγχος. Σφίγγοντάς το έτσι, με το χέρι από πάνω, το προστατεύει — και κλείνεται. Το χέρι που είναι απασχολημένο να κρατά δεν μπορεί να δεχτεί τίποτε άλλο.

Το νόμισμα πάνω στο στέμμα

Τα χρήματα στο κεφάλι: η σκέψη που την έχουν καταλάβει η κατοχή, η ασφάλεια, οι λογαριασμοί. Είναι και η εξουσία που ισορροπεί ψηλά — και που μπορεί να πέσει με την πρώτη απότομη κίνηση.

Τα δύο νομίσματα κάτω από τα πόδια

Οι υλικές βάσεις: σπίτι, γη, σταθερό εισόδημα. Όπως στο Rider-Waite-Smith, βρίσκονται κάτω από τα πόδια, θεμέλια που τα πατά κανείς γερά: δίνουν στήριγμα, αλλά και δένουν όποιον δεν θέλει να κατέβει από πάνω τους.

Το στέμμα

Η εξουσία πάνω σε ό,τι είναι δικό του. Είναι κύριος του μικρού του βασιλείου, και το Τέσσερα των Πεντάκλων είναι, πράγματι, μια κάρτα υλικής κυριαρχίας — μιας κυριαρχίας όμως που περισσότερο την υπερασπίζεται κανείς παρά την ασκεί.

Τα γυμνά πόδια

Ιδιαίτερο στοιχείο της ζωγραφικής του Sol da Alma, ενώ η μορφή του 1909 φορά παπούτσια: ο άντρας πατά με γυμνά πόδια πάνω στα νομίσματα. Όσο χρυσάφι κι αν έχει, η ασφάλειά του είναι απλή, από άμεση επαφή· δεν είναι πολυτέλεια.

Η πέτρα όπου κάθεται

Η ακινησία. Εγκαταστάθηκε και δεν σκοπεύει να σηκωθεί. Είναι η δύναμη του Τέσσερα — η σταθερότητα — και ο κίνδυνός του: το σταμάτημα.

Η πόλη στο βάθος

Ο κόσμος, οι ανταλλαγές, η κοινωνική ζωή. Εκείνος της έχει γυρισμένη την πλάτη: φυλάει ό,τι έχει, αλλά δεν συμμετέχει. Η πόλη συνεχίζει να ζει χωρίς αυτόν.

Ο πέτρινος τοίχος

Η προστασία, το σύνορο, το όριο ανάμεσα σε ό,τι είναι δικό μου και σε ό,τι είναι των άλλων. Τα αναρριχητικά λένε ότι ο τοίχος βρίσκεται εκεί εδώ και πολύ καιρό.

Το πεντάγραμμο στα νομίσματα

Όπως στο Rider-Waite-Smith και στις άλλες κάρτες της σειράς, τα νομίσματα φέρουν το πεντάκτινο αστέρι. Είναι το σημάδι των Πεντάκλων: ο χρυσός όχι μόνο ως μέταλλο, αλλά ως αξία, δουλειά και μορφή δοσμένη στην ύλη.

Η ιστορία του Τέσσερα των Πεντάκλων

Το ταρό γεννήθηκε στη βόρεια Ιταλία, τον 15ο αιώνα, ως παιχνίδι με χαρτιά, και οι τέσσερις σειρές του — κύπελλα, σπαθιά, ραβδιά και νομίσματα — είναι οι ίδιες με των λατινικών χαρτιών που παίζονται ακόμη και σήμερα στην Πορτογαλία και στην Ισπανία. Στις πρώτες τράπουλες και στις τράπουλες της Μασσαλίας, που παγιώθηκαν τον 17ο και τον 18ο αιώνα, οι αριθμημένες κάρτες δεν είχαν σκηνή: το Τέσσερα των Πεντάκλων ήταν ένα τετράγωνο από τέσσερα νομίσματα με ένα διακοσμητικό στο κέντρο.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn απέδωσε σε κάθε αριθμημένη κάρτα έναν πλανήτη σε ένα ζώδιο και έναν τίτλο. Στο Τέσσερα των Πεντάκλων έδωσε τον Ήλιο στον Αιγόκερω και τον τίτλο «Κύριος της Γήινης Δύναμης». Είναι ένας τίτλος πιο ευνοϊκός απ' όσο αφήνει να εννοηθεί η σύγχρονη εικόνα: η κάρτα ήταν, πριν απ' όλα, η κάρτα της δύναμης και της ασφάλειας που κατακτήθηκαν μέσα στην ύλη.

Το Rider-Waite-Smith, σχεδιασμένο από την Pamela Colman Smith υπό την καθοδήγηση του Arthur Edward Waite και δημοσιευμένο το 1909, ήταν εκείνο που έβαλε μια σκηνή σε όλες τις κάρτες της Μικρής Αρκάνας. Ο Waite περιγράφει μια στεμμένη μορφή που κρατά ένα πεντάκλο με τα χέρια και τα μπράτσα, με ένα άλλο πάνω στο στέμμα και δύο κάτω από τα πόδια, και τη συνοψίζει σε μια φράση: γαντζώνεται σε ό,τι έχει. Της δίνει τις σημασίες της εξασφάλισης των αγαθών, της προσκόλλησης σε ό,τι κατέχει κανείς, αλλά και του δώρου, του κληροδοτήματος και της κληρονομιάς· ανάποδη, της αναστολής, της καθυστέρησης και της αντίθεσης. Από αυτή την εικόνα γεννήθηκε η τρέχουσα ανάγνωση του Τέσσερα των Πεντάκλων ως κάρτας της κατοχής και της προσκόλλησης, και αυτήν ακολουθεί το Sol da Alma, με τη δική του ζωγραφική.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων όρθιο: η σημασία

Όρθιο, το Τέσσερα των Πεντάκλων είναι η κάρτα της υλικής ασφάλειας. Μιλά για κάποιον που κατέκτησε κάτι — χρήματα, σπίτι, θέση, σταθερότητα — και θέλει να το προστατέψει. Είναι η αποταμίευση, ο ελεγχόμενος προϋπολογισμός, η περιουσία που διατηρείται, η σίγουρη δουλειά. Σε μια φάση αβεβαιότητας, είναι καλά νέα: υπάρχει έδαφος κάτω από τα πόδια.

Είναι και η κάρτα του ελέγχου. Όποιος την τραβά θέλει να ξέρει πού βρίσκεται το καθετί, να αποφασίζει μόνος του, να μην εξαρτάται από κανέναν. Μπορεί να είναι ένα προτέρημα — σύνεση, πειθαρχία, υπευθυνότητα — ή μπορεί να έχει αρχίσει να ξεπερνά το μέτρο. Η κάρτα δεν κρίνει· δείχνει τη θέση και ρωτά αν εξακολουθεί να εξυπηρετεί.

Γιατί το Τέσσερα των Πεντάκλων έχει δύο όψεις, και οι δύο βρίσκονται στην ίδια εικόνα. Το να φυλάει κανείς είναι αναγκαίο· το να σφίγγει με υπερβολική δύναμη γίνεται φόβος. Τα χρήματα που μόνο φυλάγονται δεν κυκλοφορούν, η σχέση που μόνο ελέγχεται δεν ανασαίνει, η ιδέα που δεν μοιράζεται δεν μεγαλώνει. Η ανάγνωση εξαρτάται πολύ από την ερώτηση και από τις διπλανές κάρτες: άλλοτε η κάρτα λέει «προστατέψτε ό,τι έχετε», άλλοτε λέει «προσέξτε τι χάνετε επειδή δεν αφήνετε».

Το Τέσσερα των Πεντάκλων ανάποδο

Ανάποδο, το Τέσσερα των Πεντάκλων δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι η ίδια γροθιά, που σφίγγεται υπερβολικά ή αρχίζει να ανοίγει. Από τη μια πλευρά, είναι η φιλαργυρία που έχει ριζώσει — ο φόβος της απώλειας που δεν αφήνει πια τίποτα να περάσει, η δυσπιστία, η άρνηση να μοιραστεί κανείς, η ασφάλεια που έγινε φυλακή. Ο άντρας κρατά το νόμισμα με τόση δύναμη που έπαψε να ζει.

Από την άλλη πλευρά, είναι η στιγμή που αφήνει κανείς. Μπορεί να είναι μια απελευθέρωση — να αποδεσμευτείτε από ένα αγαθό, από έναν έλεγχο, από μια έμμονη ιδέα που σας έπνιγε — ή μπορεί να είναι τα ανεξέλεγκτα έξοδα εκείνου που έσφιγγε πάρα πολύ καιρό και τώρα τα αφήνει όλα να φύγουν μονομιάς. Μπορεί επίσης να δείχνει μια απώλεια που αναγκάζει να ανοίξουν τα χέρια, ή μια καθυστέρηση σε ένα υλικό ζήτημα. Η κάρτα ζητά τη μέση οδό: ούτε να τα κλείνετε όλα, ούτε να τα πετάτε όλα.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων στην αγάπη

Στην αγάπη, το Τέσσερα των Πεντάκλων μιλά για μια σχέση σταθερή, ασφαλή, με δέσμευση και γερές βάσεις — αλλά, συχνά, και κλειστή. Μπορεί να περιγράφει ένα ζευγάρι που βάζει την ασφάλεια πάνω απ' όλα, μια σχέση χωρίς εκπλήξεις, ή κάποιον που δυσκολεύεται να δείξει τι νιώθει. Η στοργή υπάρχει, αλλά φυλάγεται.

Ο κίνδυνος είναι η ζήλια και η κτητικότητα: να φέρεται κανείς στον άλλον σαν σε πράγμα που κατέχει, να ελέγχει, να φοβάται μην τον χάσει. Σε όποιον είναι μόνος, μπορεί να δείχνει κάποιον που προστατεύεται τόσο ώστε δεν αφήνει κανέναν να μπει, ή που ανοίγεται μόνο όταν έχει εγγυήσεις. Ανάποδο, προειδοποιεί για τον έλεγχο που πνίγει — ή αναγγέλλει τη στιγμή που κάποιος επιτέλους αφήνεται και ανοίγει την καρδιά του.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, το Τέσσερα των Πεντάκλων δείχνει μια θέση σταθερή και ασφαλή, που θέλει κανείς να κρατήσει. Είναι καλή κάρτα για όποιον έχει μόνιμη δουλειά ή μια εδραιωμένη επιχείρηση, μπορεί όμως να δείχνει αντίσταση στην αλλαγή, δυσκολία στο να αναθέτει κανείς αρμοδιότητες, ή φόβο να ρισκάρει σε ένα καινούργιο σχέδιο. Μπορεί επίσης να μιλά για κάποιον που κρατά την πληροφορία ή την εξουσία για τον εαυτό του.

Στα χρήματα, είναι η κάρτα της αποταμίευσης, της συνετής διαχείρισης και της περιουσίας. Ευνοεί όποιον θέλει να μαζέψει χρήματα, να ξεπληρώσει χρέη, να προστατέψει ό,τι έχει. Όρθιο, λέει ότι τα οικονομικά βρίσκονται υπό έλεγχο. Η προειδοποίηση αφορά τη φιλαργυρία που εμποδίζει αναγκαίες επενδύσεις ή έξοδα που θα έδιναν ποιότητα ζωής. Ανάποδο, μπορεί να δείχνει απώλειες, παρορμητικά έξοδα ύστερα από μια περίοδο στενότητας, ή την ανάγκη να αφήσετε ένα αγαθό για να προχωρήσετε.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις ευεξίας, το Τέσσερα των Πεντάκλων μιλά για συσσωρευμένη ένταση και για όλα όσα κρατά κανείς μέσα του — έγνοιες, κούραση, φυλαγμένα συναισθήματα. Θυμίζει πόσο σημαντικό είναι να χαλαρώνετε, να ανασαίνετε, να αφήνετε πού και πού τον έλεγχο. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία ιατρική φροντίδα: εδώ, όπως και σε κάθε άλλη κάρτα, η ανάγνωση μιλά για στάση, και όχι για διάγνωση.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, το Τέσσερα των Πεντάκλων είναι μια πρόσκληση στην αποδέσμευση. Δεν πρόκειται για το να απορρίψει κανείς τα υλικά αγαθά, αλλά για το να καταλάβει ότι αυτό που κρατάμε με φόβο καταλήγει να μας κατέχει εκείνο. Μπορεί επίσης να μιλά για βεβαιότητες και πεποιθήσεις στις οποίες γαντζώνεται κάποιος για να μη χρειαστεί να αλλάξει. Το μάθημα της κάρτας είναι απλό και δύσκολο: το ανοιχτό χέρι μπορεί να δεχτεί· το κλειστό χέρι μπορεί μόνο να φυλάει.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων ως συμβουλή

Ως συμβουλή, το Τέσσερα των Πεντάκλων λέει: προστατέψτε ό,τι είναι δικό σας, αλλά μην κλείνεστε. Κάντε τους λογαριασμούς σας, αποταμιεύστε, φροντίστε την ασφάλειά σας — και ύστερα αναρωτηθείτε αν φυλάτε από σύνεση ή από φόβο. Μερικές φορές η συμβουλή είναι πράγματι να σφίξετε το ζωνάρι· άλλες φορές είναι να ανοίξετε λίγο το χέρι για να αφήσετε να μπει το καινούργιο.

Το Τέσσερα των Πεντάκλων στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια φάση συσσώρευσης ή προστασίας που έδωσε ασφάλεια, ή μια προσκόλληση που άφησε σημάδια και βαραίνει ακόμη.

Στο παρόν

Η κατάσταση είναι σταθερή και υπό έλεγχο. Το ερώτημα είναι αν αυτός ο έλεγχος προστατεύει ή φρενάρει.

Στο μέλλον

Μια περίοδος εδραίωσης: να φυλάξετε, να οργανώσετε, να εξασφαλίσετε ό,τι κατακτήθηκε.

Ως εμπόδιο

Η προσκόλληση, ο φόβος της απώλειας, η αντίσταση στην αλλαγή ή η δυσκολία να μοιραστεί κανείς.

Ως αποτέλεσμα

Ασφάλεια που κατακτήθηκε και διατηρείται. Το ζήτημα σταθεροποιείται — με την προειδοποίηση να μην κλειστείτε υπερβολικά.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το Τέσσερα είναι το στέριωμα: αυτό που πήρε μορφή, κλείνει και φυλάγεται — και γι' αυτό μπορεί και να κολλήσει. Στη σειρά των Πεντάκλων — τη σειρά της Γης, του σώματος, των χρημάτων και του σπιτιού —, είναι ο αριθμός που νιώθει πιο άνετα: η Γη αγαπά τη στερεότητα, και το Τέσσερα είναι το τετράγωνο, η βάση, το σπίτι με τους τέσσερις τοίχους. Μετά το έργο του Τρία, έρχεται η στιγμή να το φυλάξει κανείς. Όμως το Πέντε, που ακολουθεί, δείχνει τι συμβαίνει σε μια μορφή που κλείνει υπερβολικά: σπάει.

Στην παράδοση της Golden Dawn, το Τέσσερα των Πεντάκλων αντιστοιχεί στον Ήλιο στον Αιγόκερω και έχει τον τίτλο «Κύριος της Γήινης Δύναμης». Ο Ήλιος είναι η ζωτικότητα, η ταυτότητα, η λάμψη αυτού που είναι κανείς· ο Αιγόκερως, ζώδιο της Γης, είναι το ζώδιο της φιλοδοξίας, της δομής και της ευθύνης. Η ένωση των δύο δίνει στην κάρτα τον τόνο της: η δύναμη εκείνου που έχτισε κάτι και ξέρει να το κρατήσει — και ο κίνδυνος να μπερδέψει αυτό που είναι με αυτό που έχει.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Ο Αυτοκράτορας — Σταθερός έλεγχος πάνω στα αγαθά και στις αποφάσεις· υλική εξουσία, ή ακαμψία που δεν σηκώνει συζήτηση.
• Ο Διάβολος — Προσκόλληση που δένει: φιλαργυρία, εξάρτηση από τα χρήματα, ή μια κτητική σχέση.
• Ο Τρελός — Η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία να φύγει κανείς και στην ανάγκη για ασφάλεια.
• Ο Θάνατος — Να χρειαστεί να αφήσετε ό,τι κρατούσατε σφιχτά· το τέλος μιας φάσης κατοχής ή ελέγχου.
• Ο Κρεμασμένος — Μια υλική κατάσταση που έχει κολλήσει· η ανάγκη να δείτε τα πράγματα από άλλη οπτική πριν αφήσετε.
• Πέντε των Πεντάκλων — Ο φόβος της απώλειας γίνεται πραγματικότητα, ή το υπερβολικό σφίξιμο οδηγεί στην αίσθηση της έλλειψης.
• Έξι των Πεντάκλων — Να ανοίξει το χέρι: να μάθει κανείς να δίνει και να δέχεται ύστερα από μια περίοδο συγκράτησης.
• Δέκα των Πεντάκλων — Περιουσία, κληρονομιά, οικογενειακά αγαθά που φυλάγονται και προστατεύονται.
• Τέσσερα των Κυπέλλων — Διπλό κλείσιμο: υλική ασφάλεια και φυλαγμένα συναισθήματα· κάποιος που δεν αφήνει να τον αγγίξουν.
• Τέσσερα των Σπαθιών — Μια συνετή παύση: να εδραιώσετε και να ξεκουραστείτε πριν δράσετε ξανά.
• Η Δύναμη — Αυτοκυριαρχία: να κρατάς γερά, αλλά χωρίς βία· η ήρεμη δύναμη εκείνου που δεν χρειάζεται να σφίγγει.
• Επτά των Ράβδων — Να υπερασπίζεστε ό,τι έχετε απέναντι σε πιέσεις απ' έξω· μια θέση που κρατιέται με κόπο.