Ο Τρελός: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, Ο Τρελός στέκεται όρθιος στην άκρη ενός βράχου, πάνω από μια κοιλάδα με γαλάζια βουνά και χιονισμένες κορυφές. Φορά έναν πράσινο χιτώνα κεντημένο με χρυσό, ένα σάλι στο χρώμα της κρέμας που το σηκώνει ο άνεμος και μπότες ταξιδιώτη· έχει ένα κόκκινο φτερό στα μαλλιά. Κοιτάζει ψηλά, προς έναν χλωμό ήλιο τριγυρισμένο από χρυσαφένια σύννεφα, και κρατά στο χέρι ένα λεπτό ραβδί απ' όπου κρέμεται ένας μικρός λευκός μπόγος. Στα πόδια του, ένας άσπρος σκύλος τον κοιτάζει — ή κοιτάζει την άκρη του βράχου, που εκείνος δεν βλέπει.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η σκηνή είναι σχεδόν η ίδια, και από αυτήν ξεκίνησε η ζωγραφική του Sol da Alma: ένας νέος με πολύχρωμα ρούχα, μ' ένα λευκό τριαντάφυλλο στο ένα χέρι κι ένα ραβδί με μπόγο στον ώμο, προχωρά προς το χείλος ενός γκρεμού, με τον κίτρινο ήλιο πίσω του κι έναν άσπρο σκύλο να πηδά στα πόδια του. Στο Ταρό της Μασσαλίας η εικόνα είναι παλαιότερη και πιο τραχιά: ένας αλήτης με σκούφο με κουδουνάκια βαδίζει προς τα δεξιά με τον μπόγο στην πλάτη, κι ένα ζώο — σκύλος ή γάτα — του σκίζει το παντελόνι από πίσω. Εκεί δεν υπάρχει κανένας γκρεμός· υπάρχει ένας άνθρωπος που ακολουθεί τον δρόμο του χωρίς να νοιάζεται για ό,τι τον δαγκώνει.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Σχεδόν τα πάντα σε αυτή την κάρτα μιλούν για τη διαφορά ανάμεσα σε ό,τι ξέρει κανείς και σε ό,τι εμπιστεύεται. Κάθε στοιχείο προσθέτει μια απόχρωση σε αυτή την ιδέα.

Ο γκρεμός

Το άγνωστο, η στιγμή που δεν μπορεί πια κανείς να γυρίσει πίσω. Η κάρτα δεν λέει αν θα πέσει ή αν θα πετάξει — λέει ότι έφτασε στο χείλος.

Το βλέμμα στον ουρανό

Η εμπιστοσύνη, ο ιδεαλισμός, η προσοχή στραμμένη σε ό,τι δεν υπάρχει ακόμη. Είναι και η αδυναμία του: όποιος κοιτάζει ψηλά δεν βλέπει πού πατά.

Ο ελαφρύς μπόγος

Ό,τι παίρνει μαζί του χωρά σε ένα χέρι. Είναι η πείρα που δεν έχει ακόμη, και η ελευθερία εκείνου που δεν κουβαλά τίποτα που να τον δένει.

Το ραβδί

Η θέληση, λίγο χρησιμοποιημένη ακόμη. Στον Μάγο, το ίδιο ραβδί εμφανίζεται υψωμένο και κατευθυνόμενο· εδώ είναι απλώς ένα στήριγμα για τον δρόμο.

Το λευκό λουλούδι

Η αγνότητα της πρόθεσης και η αθωότητα. Στο Rider-Waite-Smith είναι ένα λευκό τριαντάφυλλο, σύμβολο του άσπιλου πόθου.

Ο σκύλος

Το ένστικτο, η πίστη, το κομμάτι του ανθρώπου που προαισθάνεται τον κίνδυνο. Μπορεί να είναι προειδοποίηση ή σύντροφος — στις παλιές κάρτες είναι το ζώο που τον δαγκώνει και που εκείνος αγνοεί.

Το κόκκινο φτερό

Το πάθος και η ζωή, η φωτιά εκείνου που φεύγει. Στην παράδοση, τα φτερά στα μαλλιά ήταν επίσης γνώρισμα της μορφής του τρελού και του γελωτοποιού.

Τα βουνά

Οι προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά, και που ακόμη δεν έχει ιδέα πόσο κοστίζουν. Οι χιονισμένες κορυφές μιλούν για ύψη που κατακτώνται, αλλά με τον καιρό.

Ο ήλιος

Η συνείδηση που φωτίζει τον δρόμο, μακρινή ακόμη. Βρίσκεται στην πλευρά προς την οποία κοιτάζει: η κάρτα είναι, παρ' όλα αυτά, φωτεινή.

Το μηδέν

Τίποτα και τα πάντα ταυτόχρονα: το σημείο πριν από την αρχή, η δυνατότητα που δεν έχει διαλέξει ακόμη μορφή. Γι' αυτό Ο Τρελός μπορεί να βρίσκεται στην αρχή ή στο τέλος της σειράς.

Η ιστορία του Τρελού

Ο Τρελός είναι τόσο παλιός όσο και το ίδιο το ταρό. Στις τράπουλες που ζωγραφίστηκαν στο χέρι για την αυλή των Visconti και των Sforza, στο Μιλάνο, γύρω στο 1450, εμφανίζεται ως ένας κουρελής, με φτερά στα μαλλιά και γυμνά πόδια — ο ζητιάνος και ο γελωτοποιός, η μορφή που η κοινωνία της εποχής άφηνε στο περιθώριο. Λεγόταν Il Matto ή Il Folle, και δεν είχε αριθμό.

Δεν είχε για έναν πρακτικό λόγο. Το ταρό γεννήθηκε ως παιχνίδι με χαρτιά — τα tarocchi —, και σε αυτό το παιχνίδι Ο Τρελός δεν ήταν ατού: ήταν η «δικαιολογία», το φύλλο που μπορούσε κανείς να παίξει σε οποιαδήποτε μπάζα για να μην υποχρεωθεί να ακολουθήσει το χρώμα. Στις τράπουλες της Μασσαλίας, που παγιώθηκαν ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, ονομάζεται Le Mat και εξακολουθεί να μην έχει αριθμό, σε αντίθεση με τα άλλα είκοσι ένα.

Το μηδέν ήρθε με τους αποκρυφιστές. Το 1781, ο Antoine Court de Gébelin, πεπεισμένος ότι το ταρό φύλαγε μια χαμένη αιγυπτιακή σοφία, έβαλε τον Τρελό στην αρχή της σειράς. Τον 19ο αιώνα, ο Éliphas Lévi προτίμησε να τον τοποθετήσει ανάμεσα στην Κρίση και τον Κόσμο, και τον συνέδεσε με το εβραϊκό γράμμα Shin. Το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn, στα τέλη του 19ου αιώνα, ήταν εκείνο που του έδωσε οριστικά τον αριθμό 0, το γράμμα Aleph και το στοιχείο του Αέρα — τη σειρά που ακολούθησαν ο Arthur Edward Waite και η Pamela Colman Smith στην τράπουλα του 1909, και που χρησιμοποιούν σήμερα οι περισσότερες σύγχρονες τράπουλες, μαζί και το Sol da Alma.

Από εκεί γεννήθηκε επίσης η ανάγνωση του Τρελού ως πρωταγωνιστή ενός ταξιδιού: οι άλλες είκοσι μία κάρτες θα ήταν οι σταθμοί που διασχίζει, από τον Μάγο ως τον Κόσμο. Η ιδέα είναι σύγχρονη — δεν υπάρχει στις παλιές τράπουλες —, έγινε όμως ένα από τα πιο διαδεδομένα κλειδιά ανάγνωσης της Μεγάλης Αρκάνας.

Ο Τρελός όρθιος: η σημασία

Όρθιος, Ο Τρελός είναι η κάρτα των ξεκινημάτων: ένα νέο σχέδιο, ένα ταξίδι, μια αλλαγή ζωής, μια σχέση που δεν έχει ακόμη όνομα. Λέει ότι είναι η ώρα να προχωρήσετε ανάλαφρα, χωρίς να απαιτείτε εγγυήσεις που κανείς δεν μπορεί να δώσει. Ζητά εμπιστοσύνη — στους άλλους, στη ζωή και, πάνω απ' όλα, στον εαυτό σας.

Είναι επίσης η κάρτα του αυθορμητισμού και της ελευθερίας: να ενεργείτε από ενθουσιασμό, να δοκιμάζετε, να λέτε ναι σε ό,τι παρουσιάζεται. Σε πολλές αναγνώσεις φέρνει μια πνοή φρέσκου αέρα σε μια στάσιμη κατάσταση. Όποιος την τραβά βρίσκεται συνήθως σε ένα σημείο όπου οι παλιοί κανόνες δεν χρησιμεύουν πια και οι καινούριοι δεν υπάρχουν ακόμη.

Δεν είναι, ωστόσο, μια ανεύθυνη κάρτα. Η αθωότητα του Τρελού δεν είναι ανοησία: είναι διαθεσιμότητα. Δεν ξέρει τι έρχεται, αλλά πηγαίνει ανοιχτός σε ό,τι έρθει. Η συμβουλή είναι να ξεκινήσετε — αλλά να ξεκινήσετε με τα μάτια ανοιχτά.

Ο Τρελός ανάποδος

Ανάποδος, Ο Τρελός δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι η ίδια ενέργεια χωρίς άξονα. Η ορμή μετατρέπεται σε βιασύνη, η ελευθερία σε διάσπαση, η εμπιστοσύνη σε απερισκεψία. Μπορεί να δείχνει μια απόφαση που πάρθηκε από ανησυχία και όχι από θέληση, ένα άλμα που έγινε πριν από την ώρα του, ή τη φυγή από μια ευθύνη μεταμφιεσμένη σε περιπέτεια.

Μερικές φορές μιλά για το ακριβώς αντίθετο: για τον φόβο του ξεκινήματος. Ο άνθρωπος στέκεται στο χείλος του γκρεμού τόσο καιρό που η στιγμή πέρασε, και μένει εκεί, χωρίς να προχωρά ούτε να υποχωρεί. Και στις δύο περιπτώσεις, η κάρτα ζητά το ίδιο — να κοιτάξετε το έδαφος πριν κάνετε το βήμα, και να αποφασίσετε αν το βήμα πρέπει πράγματι να γίνει.

Ο Τρελός στην αγάπη

Στην αγάπη, Ο Τρελός αναγγέλλει μια αρχή: μια απρόσμενη συνάντηση, μια ανάλαφρη και διασκεδαστική σχέση, ή μια νέα φάση σε μια παλιά σχέση. Είναι κάρτα του πάθους χωρίς υπολογισμό, εκείνου που ερωτεύεται χωρίς να σκέφτεται τι έρχεται μετά. Για όποιον είναι μόνος, συνήθως λέει ότι η αγάπη έρχεται όταν την περιμένει κανείς λιγότερο — και έξω από τα συνηθισμένα μέρη.

Η άλλη όψη είναι η έλλειψη δέσμευσης. Ο Τρελός δεν θέλει πάντα να μείνει: μπορεί να μιλά για κάποιον που δεν είναι έτοιμος για σοβαρή σχέση, ή για μια σχέση που ζει τη στιγμή και δεν κάνει σχέδια. Ανάποδος, είναι συχνά η προειδοποίηση για έναν άνθρωπο που το βάζει στα πόδια όταν τα πράγματα σοβαρεύουν, ή για ένα πάθος που δεν αντέχει την καθημερινότητα.

Ο Τρελός στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, είναι η κάρτα της αλλαγής πορείας: μια νέα θέση, ένας διαφορετικός τομέας, το ξεκίνημα μιας δικής σας επιχείρησης, μια ιδέα που δεν την είχε κανείς. Ευνοεί όποιον ρισκάρει και όποιον μαθαίνει γρήγορα. Σε μια ερώτηση για μια πρόταση, λέει ότι αξίζει να πάτε, ακόμη κι αν δεν ξέρετε καλά πού θα βγάλει.

Στα χρήματα, ζητά προσοχή. Ο Τρελός είναι γενναιόδωρος και ελάχιστα προσεκτικός με τους λογαριασμούς: μπορεί να μιλά για παρορμητικά έξοδα, για κακομελετημένες επενδύσεις ή για μια περίοδο όπου τα χρήματα μπαίνουν και βγαίνουν χωρίς έλεγχο. Όρθιος, είναι μια πρόσκληση να ρισκάρετε με μέτρο· ανάποδος, μια ξεκάθαρη προειδοποίηση ενάντια στο τυφλό στοίχημα.

Ο Τρελός στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις για την ευεξία, Ο Τρελός μιλά για νέα ενέργεια, για διάθεση να κινηθεί το σώμα, για ανάγκη από καθαρό αέρα και αλλαγή συνηθειών. Ανάποδος, θυμίζει τις μικρές απροσεξίες — το λάθος βήμα, την κούραση που αγνοήθηκε, την υπερβολή. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία φροντίδα υγείας: εδώ, όπως και σε κάθε άλλη κάρτα, η ανάγνωση μιλά για στάση, και όχι για διάγνωση.

Ο Τρελός στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, Ο Τρελός είναι η αρχή των πάντων: ο νους του αρχάριου, που φτάνει χωρίς προκαταλήψεις και μαθαίνει από ό,τι συναντά. Είναι η κάρτα εκείνου που αρχίζει μια άσκηση, μια αναζήτηση, μια πίστη — ή εκείνου που αφήνει πίσω παλιές βεβαιότητες για να ξαναρχίσει να ρωτά. Για πολλούς αναγνώστες, είναι επίσης η εικόνα της ψυχής πριν ενσαρκωθεί, ελεύθερης από κάθε μορφή.

Ο Τρελός ως συμβουλή

Ως συμβουλή, Ο Τρελός λέει: ξεκινήστε. Μην περιμένετε την τέλεια στιγμή, μη ζητάτε άλλες εγγυήσεις, εμπιστευθείτε το πρώτο βήμα. Λέει όμως και κάτι ακόμη: πηγαίνετε ελαφριά — χωρίς να κουβαλάτε περισσότερα απ' όσα χρειάζεστε, χωρίς να υπόσχεστε περισσότερα απ' όσα ξέρετε. Είναι η συμβουλή για όποιον έχει ήδη σκεφτεί αρκετά και τώρα χρειάζεται να πράξει.

Ο Τρελός στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Ένα ξεκίνημα που έβαλε τα πάντα σε κίνηση, ή μια παρορμητική απόφαση που οι συνέπειές της ακόμη γίνονται αισθητές.

Στο παρόν

Μια στιγμή καμπής: ο άνθρωπος βρίσκεται στο κατώφλι κάτι καινούριου, και το ερώτημα είναι αν θα κάνει το βήμα.

Στο μέλλον

Ένα ξεκίνημα που έρχεται — μια πόρτα που ανοίγει, ένα ταξίδι, μια αλλαγή που δεν φαίνεται ακόμη.

Ως εμπόδιο

Η απερισκεψία, η έλλειψη σχεδίου, ή ο φόβος του ρίσκου που δεν αφήνει να προχωρήσετε.

Ως αποτέλεσμα

Ένας νέος κύκλος. Το ζήτημα δεν λύνεται: μεταμορφώνεται σε αρχή.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το μηδέν δεν είναι αριθμός σαν τους άλλους: είναι το κενό πριν από το μέτρημα, και μαζί ο κύκλος που περιέχει τα πάντα. Γι' αυτό Ο Τρελός μπορεί να διαβαστεί στην αρχή της σειράς, πριν από τον Μάγο, ή στο τέλος, μετά τον Κόσμο, καθώς ξαναρχίζει. Στην παράδοση της Golden Dawn αντιστοιχεί στο στοιχείο του Αέρα — την πνοή, τον ανοιχτό χώρο — και στο γράμμα Aleph, το πρώτο του εβραϊκού αλφαβήτου, που παριστάνει την ανάσα πριν από τη λέξη. Η σύγχρονη αστρολογία τον συνδέει με τον Ουρανό, τον πλανήτη των ρήξεων και του απρόβλεπτου.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Ο Μάγος — Μια ιδέα που περνά από τη θέληση στην πράξη: το ξεκίνημα έχει τώρα εργαλεία και κατεύθυνση.
• Ο Κόσμος — Το τέλος ενός κύκλου και η αρχή ενός άλλου — ένα ταξίδι, μια αλλαγή φάσης, μια επιστροφή στο μηδέν με όλα όσα μάθατε.
• Ο Πύργος — Μια ξαφνική ρήξη που αναγκάζει να ξαναρχίσετε από το τίποτα· ή η προειδοποίηση ότι η απερισκεψία μπορεί να γκρεμίσει ό,τι στεκόταν όρθιο.
• Ο Ήλιος — Χαρά, αυθορμητισμός και επιτυχία: ένα πολύ ευτυχισμένο ξεκίνημα.
• Οι Εραστές — Ένα πάθος που αρχίζει ξαφνικά, ή μια επιλογή που γίνεται με την καρδιά.
• Ο Θάνατος — Ένα τέλος που ελευθερώνει: αυτό που τελειώνει αφήνει τον δρόμο ελεύθερο για ένα νέο ξεκίνημα.
• Οκτώ των Ράβδων — Όλα γίνονται γρήγορα: επικείμενο ταξίδι ή αλλαγή.
• Έξι των Σπαθιών — Μια αναχώρηση, μια αλλαγή σπιτιού ή χώρας, το πέρασμα σε πιο ήρεμα νερά.
• Τέσσερα των Πεντάκλων — Η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία να φύγετε και στην ανάγκη για ασφάλεια.
• Δύο των Ράβδων — Σχεδιάστε πριν πηδήξετε: ο ορίζοντας υπάρχει, μένει να χαραχτεί ο δρόμος.