Ο Διάβολος: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, ο Διάβολος έχει κεφάλι τράγου, με δύο μεγάλα στριφτά κέρατα κριαριού, μακριά αυτιά και μια αντεστραμμένη πεντάλφα σχεδιασμένη στο μέτωπο· πάνω από τα κέρατα λάμπει ένα μικρό αστέρι. Το σώμα του είναι σκεπασμένο με χρυσαφί τρίχωμα και κάθεται σταυροπόδι πάνω σε έναν όγκο από μαύρη πέτρα, με δύο τεράστια φτερά νυχτερίδας ανοιγμένα πίσω του. Το δεξί χέρι απλώνεται με την παλάμη προς τα πάνω και αφήνει να κρέμεται από τα δάχτυλα μια αλυσίδα· το αριστερό ακουμπά στο γόνατο. Το φόντο είναι σκοτεινό, με μια πρασινογάλαζη λάμψη πίσω από το κεφάλι. Στην όψη του όγκου είναι καρφωμένος ένας μεγάλος σιδερένιος κρίκος. Κάτω, στη βάση του όγκου, βρίσκονται δύο μικρές μορφές, μια γυναίκα και ένας άντρας, σχεδόν γυμνοί — μόνο με ένα πανί στη μέση —, με κέρατα και κουλουριασμένες ουρές· ο καθένας έχει στον λαιμό μια αλυσίδα, που πέφτει χαλαρή και σέρνεται στο έδαφος ως τη βάση του όγκου. Ανάμεσα στους δύο, πάνω σε ένα ψηλό σιδερένιο στήριγμα, καίει ένας πυρσός. Μια άλλη αλυσίδα κατεβαίνει από την κορυφή της πέτρας ως το έδαφος.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η σύνθεση είναι στην ουσία η ίδια, αλλά ο τόνος είναι άλλος: ένα πλάσμα με πρόσωπο τράγου, με μια αντεστραμμένη πεντάλφα στο μέτωπο και φτερά νυχτερίδας, είναι κουρνιασμένο πάνω σε έναν σκοτεινό μισό κύβο, με το δεξί χέρι υψωμένο και έναν πυρσό γυρισμένο προς τα κάτω στο αριστερό. Δεμένοι στον κύβο με αλυσίδες που περνούν από τον λαιμό τους βρίσκονται ένας άντρας και μια γυναίκα γυμνοί, με κέρατα και ουρές — η δική του καταλήγει σε φλόγα, η δική της σε ένα τσαμπί σταφύλι. Είναι μια σκοτεινή παρωδία των Εραστών, όπου το ίδιο ζευγάρι εμφανιζόταν κάτω από έναν άγγελο. Το Sol da Alma ακολουθεί αυτή τη διάταξη — η μορφή ψηλά, η πέτρα, το ζευγάρι κάτω — και πολλές από τις λεπτομέρειες: την αντεστραμμένη πεντάλφα, το ζευγάρι με τα κέρατα και τις ουρές, τις αλυσίδες στον λαιμό, τον κρίκο στον όγκο. Καθίζει όμως τον Διάβολο σταυροπόδι, του βάζει μια αλυσίδα στο ανοιχτό χέρι αντί για τον πυρσό, τοποθετεί τη φωτιά σε ένα ψηλό στήριγμα ανάμεσα στις δύο μορφές, τις σκεπάζει με ένα πανί στη μέση και τους δίνει κουλουριασμένες ουρές, χωρίς τη φλόγα και τα σταφύλια.

Στο Ταρό της Μασσαλίας, ο Le Diable είναι μια παράξενη και σχεδόν γκροτέσκα μορφή: έχει φτερά νυχτερίδας, κέρατα και στήθη, και στέκεται όρθιος πάνω σε ένα είδος βάθρου, με το ένα χέρι υψωμένο και το άλλο να κρατά ένα κοντάρι. Στα πόδια του, δύο διαβολάκια με κέρατα, μυτερά αυτιά και ουρά είναι δεμένα στο βάθρο με σχοινιά στον λαιμό. Κι εκεί τα σχοινιά είναι χαλαρά.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Σχεδόν όλα σε αυτή την κάρτα μιλούν για τη διαφορά ανάμεσα στο να είσαι δεμένος και στο να νιώθεις δεμένος. Κάθε στοιχείο δείχνει μια όψη αυτής της ιδέας.

Οι χαλαρές αλυσίδες

Η καρδιά της κάρτας. Κανείς δεν κλείδωσε τα λουκέτα: ο δεσμός διατηρείται επειδή είναι συναινετικός — από φόβο, από βόλεμα, από απόλαυση ή από συνήθεια. Γι' αυτό ο Διάβολος είναι, παρ' όλα αυτά, κάρτα ευθύνης: ό,τι μας δένει μπορεί και να αφεθεί.

Το κεφάλι του τράγου

Το ένστικτο, η επιθυμία, η ζωώδης δύναμη του σώματος. Ο τράγος ήταν, στη μεσαιωνική εικόνα, το ζώο της λαγνείας και του πείσματος· εδώ είναι επίσης η ζωτική ενέργεια που κανείς δεν μπορεί να εξαλείψει, μόνο να κατευθύνει.

Τα κέρατα

Δύναμη και επιθετικότητα, αλλά και γονιμότητα. Οι δύο μορφές κάτω έχουν μικρά κέρατα και ουρές: αρχίζουν να μοιάζουν με αυτό που τις εξουσιάζει.

Τα φτερά της νυχτερίδας

Φτερά νυχτόβιου πλάσματος, η ανάποδη όψη των πουλίσιων φτερών που έχουν οι άγγελοι του Ταρό. Μιλούν για ό,τι ζει στη σκιά και για ό,τι προτιμά κανείς να μη βλέπει στο φως της ημέρας.

Το βάθρο από μαύρη πέτρα

Η ύλη, βαριά και αδιαφανής. Είναι ένας ψηλός τόπος, αλλά είναι και ένας όγκος χωρίς διέξοδο: όποιος κάθεται πάνω του μένει δεμένος στον ίδιο του τον θρόνο.

Το ανοιχτό χέρι

Στο Sol da Alma, το χέρι απλώνεται με την παλάμη προς τα πάνω και αφήνει να κρέμεται μια αλυσίδα: προσφέρει και δένει με την ίδια χειρονομία. Είναι ο πειρασμός στην πιο καθαρή του μορφή — δεν υποχρεώνει, προτείνει. Στο Rider-Waite-Smith, το υψωμένο χέρι θυμίζει μια χειρονομία ευλογίας καμωμένη ανάποδα.

Ο πυρσός

Η φωτιά της επιθυμίας και του πάθους. Στο Rider-Waite-Smith, γυρισμένος προς τα κάτω στο χέρι του Διαβόλου, είναι ενέργεια που σπαταλιέται· στο Sol da Alma καίει σε ένα ψηλό στήριγμα ανάμεσα στις δεμένες μορφές — ένα φως που το φτάνουν, και που θα μπορούσε να τους δείξει την έξοδο.

Οι δύο μορφές

Το ανθρώπινο ζευγάρι, τα κομμάτια του ανθρώπου που μένουν δεμένα. Στέκονται όρθιες και δεν μοιάζουν να υποφέρουν: είναι το ακριβές πορτρέτο της εξάρτησης που δεν βιώνεται πια ως εξάρτηση.

Η πεντάλφα στο μέτωπο

Μια αντεστραμμένη πεντάλφα, με τη μία κορυφή προς τα κάτω, όπως στο Rider-Waite-Smith: για τους αποκρυφιστές, σύμβολο της ύλης που τοποθετείται πάνω από το πνεύμα. Πάνω από τα κέρατα, στον σκοτεινό ουρανό, λάμπει ακόμη ένα μικρό αστέρι.

Το σκοτεινό φόντο

Η νύχτα, ο τόπος του κρυμμένου. Το πρασινογάλαζο φως πίσω από το κεφάλι, όμως, θυμίζει ότι η κάρτα δεν είναι μόνο σκοτάδι: είναι επίσης δύναμη, ζωντάνια και επιθυμία για ζωή.

Η ιστορία του Διαβόλου

Ο Διάβολος ανήκει στη σειρά των ατού από τις ιταλικές τράπουλες του 15ου αιώνα, αν και δεν τον γνωρίζουμε σε όλες. Στις τράπουλες που ζωγραφίστηκαν για τους Visconti και τους Sforza, στο Μιλάνο, γύρω στο 1450, και που έφτασαν ως εμάς ελλιπείς, λείπουν ακριβώς δύο κάρτες της Μεγάλης Αρκάνας — ο Διάβολος και ο Πύργος. Δεν ξέρουμε πώς ήταν, και είναι συνετό να μην επινοούμε.

Στο παιχνίδι των tarocchi, ο Διάβολος κατείχε τη θέση που του έδινε το χριστιανικό φαντασιακό της εποχής: μια υψηλή δύναμη, αλλά κάτω από τα άστρα και την Τελική Κρίση. Η σειρά των τελευταίων καρτών — Διάβολος, Πύργος, Αστέρι, Φεγγάρι, Ήλιος, Κρίση, Κόσμος — διαβάζεται σχεδόν σαν ανάβαση από το σκοτάδι προς το φως, και έτσι την κατάλαβαν αργότερα πολλοί αναγνώστες.

Στις τράπουλες της Μασσαλίας, που παγιώθηκαν ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, ο Le Diable πήρε την παράξενη μορφή που γνωρίζουμε ως σήμερα — ερμαφρόδιτος, φτερωτός, με δύο διαβολάκια δεμένα με σχοινιά. Τον 19ο αιώνα, ο Éliphas Lévi σχεδίασε τη δική του μορφή του Μπαφομέτ, ένα ον με κεφάλι τράγου, φτερά, μια πεντάλφα στο μέτωπο και ένα χέρι υψωμένο. Από αυτή την εικόνα ξεκίνησαν ο Arthur Edward Waite και η Pamela Colman Smith, το 1909, για τον δικό τους Διάβολο — και του πρόσθεσαν το αλυσοδεμένο ζευγάρι, που μοιάζει ολοφάνερα με εκείνο των Εραστών.

Η Golden Dawn, στα τέλη του 19ου αιώνα, του απέδωσε το ζώδιο του Αιγόκερω και το εβραϊκό γράμμα Ayin. Η αποκρυφιστική ανάγνωση, και ύστερα η ψυχολογική του 20ού αιώνα, ήταν επίσης αυτή που έπαψε να βλέπει στην κάρτα έναν απλό δαίμονα για να δει σε αυτήν τη σκιά: όλα όσα ο άνθρωπος δεν θέλει να αναγνωρίσει στον εαυτό του, και που γι' αυτό τον κυβερνούν.

Ο Διάβολος όρθιος: η σημασία

Όρθιος, ο Διάβολος είναι η κάρτα του δεσμού. Δείχνει αυτό που δένει εκείνον που ρωτά: μια σχέση που δεν κάνει πια καλό αλλά από την οποία δεν καταφέρνει να βγει, μια δουλειά που την αντέχει μόνο για τα χρήματα, μια συνήθεια, έναν εθισμό, ένα χρέος, μια εμμονή, έναν φόβο που ορίζει τις αποφάσεις. Αυτό που τον κάνει επικίνδυνο είναι ότι συνήθως είναι ευχάριστος ή βολικός — γι' αυτό και μένει κανείς.

Είναι επίσης η κάρτα της δύναμης της ύλης, και εδώ δεν είναι όλα αρνητικά. Ο Διάβολος μιλά για φιλοδοξία, για σεξουαλική επιθυμία, για προσωπικό μαγνητισμό, για θέληση να κερδίσει κανείς και να αποκτήσει. Σε μια ερώτηση για τα χρήματα ή για την έλξη, μπορεί να είναι κάρτα δύναμης, ακόμη και επιτυχίας — υπό τον όρο ότι ξέρετε ποιος εξουσιάζει ποιον. Ο κίνδυνος δεν είναι η επιθυμία· είναι η συμφωνία που κλείνεται χωρίς να διαβαστούν τα ψιλά γράμματα.

Σε πολλά απλώματα δείχνει ακόμη τη χειραγώγηση: κάποιον που ελέγχει, σαγηνεύει ή κρατά έναν άλλον άνθρωπο δεμένο μέσω συναισθηματικής ή οικονομικής εξάρτησης. Σε αυτή την περίπτωση, η κάρτα ζητά να δείτε καθαρά το παιχνίδι που παίζεται. Και θυμίζει πάντα το ίδιο: οι αλυσίδες είναι χαλαρές. Όποιος τις αναγνωρίζει μπορεί να τις βγάλει.

Ο Διάβολος ανάποδος

Ανάποδος, ο Διάβολος δεν μεταμορφώνεται σε άγγελο. Είναι ο ίδιος δεσμός, αλλά ιδωμένος από άλλη γωνία: ο κόμπος αρχίζει να χαλαρώνει. Πολλές φορές είναι η κάρτα της στιγμής που αναγνωρίζει κανείς την εξάρτηση με το όνομά της — και αυτή η αναγνώριση είναι η αρχή της απελευθέρωσης. Μια συνήθεια που σπάει, μια σχέση από την οποία βγαίνει κανείς, ένα χρέος που αρχίζει να ξεπληρώνεται, μια σκιά που γίνεται αποδεκτή αντί να κρύβεται.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια πιο βαριά ανάγνωση. Ανάποδος, ο Διάβολος μπορεί να δείχνει την εξάρτηση χωρίς πια προσωπείο: την υπερβολή που έπαψε να κρύβεται, την απώλεια ελέγχου, τον δεσμό που σφίγγει ακριβώς επειδή κανείς τον πολεμά άσχημα. Οι γειτονικές κάρτες λένε ποιος από τους δύο δρόμους είναι σε εξέλιξη. Και στις δύο περιπτώσεις, το μήνυμα είναι το ίδιο: ό,τι ήταν ασυνείδητο βρίσκεται τώρα σε κοινή θέα, και δεν μπορεί πια κανείς να προσποιείται ότι δεν υπάρχει.

Ο Διάβολος στην αγάπη

Στην αγάπη, ο Διάβολος είναι η κάρτα της έντονης έλξης: χημεία, επιθυμία, σωματικό πάθος, ένας δεσμός που δύσκολα αφήνεται. Μπορεί να μιλά για μια σχέση πολύ αισθησιακή και ζωντανή — και επίσης για μια σχέση όπου η επιθυμία πήρε τη θέση όλων των άλλων. Για όσους είναι μόνοι, αναγγέλλει συχνά μια έλξη δυνατή και ξαφνική, που καλό είναι να την κοιτάξετε με τα μάτια ορθάνοιχτα.

Η σκοτεινή πλευρά είναι εκείνη της συναισθηματικής εξάρτησης, της ζήλιας, της κτητικότητας, της σχέσης που συνεχίζεται από φόβο της μοναξιάς. Μπορεί να δείχνει επίσης μια κρυφή σχέση ή ένα ερωτικό τρίγωνο. Ανάποδος, ο Διάβολος δείχνει συχνά τη στιγμή που ένας από τους δύο καταλαβαίνει ότι είναι δεμένος και αρχίζει να φεύγει — ή τη θέληση να ξαναβρεί κανείς την ελευθερία του μέσα στην ίδια τη σχέση.

Ο Διάβολος στην εργασία και στα χρήματα

Στην εργασία, ο Διάβολος μιλά για φιλοδοξία, για εξουσία και για ανταγωνισμό, και μπορεί να είναι ευνοϊκός για όσους ασχολούνται με επιχειρήσεις, πωλήσεις ή χρήματα. Περιγράφει όμως και τη δουλειά που τη μισεί κανείς και δεν την αφήνει, τον προϊστάμενο που ελέγχει υπερβολικά, το κλίμα πίεσης και παιχνιδιών εξουσίας, τις υπερωρίες που γίνονται δεκτές από φόβο. Σε μια ερώτηση για μια πρόταση, ζητά να διαβάσετε προσεκτικά το συμβόλαιο.

Στα χρήματα, είναι κάρτα πολλής κίνησης και λίγης σύνεσης: ψυχαναγκαστικά έξοδα, χρέη, δάνεια που ανανεώνονται, ο πειρασμός του εύκολου κέρδους. Μπορεί επίσης να δείχνει χρήματα που μπαίνουν, αλλά με υψηλό προσωπικό κόστος. Ανάποδος, συνήθως αναγγέλλει την έξοδο από μια στενή οικονομική κατάσταση — αρκεί να αλλάξει η συνήθεια που τη δημιούργησε.

Ο Διάβολος στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις για την ευεξία, ο Διάβολος μιλά για υπερβολές και για συνήθειες που βαραίνουν — να τρώει κανείς, να πίνει, να δουλεύει ή να είναι κολλημένος στο κινητό περισσότερο απ' όσο του κάνει καλό. Ανάποδος, είναι συχνά η στιγμή για να κόψετε μία από αυτές τις συνήθειες. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία φροντίδα υγείας: η ανάγνωση μιλά για στάσεις και τάσεις, και όχι για διαγνώσεις.

Ο Διάβολος στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, ο Διάβολος είναι η συνάντηση με τη σκιά: τις επιθυμίες, τους φόβους και τα κομμάτια του εαυτού που θα προτιμούσε κανείς να μην έχει. Η κάρτα δεν ζητά να τα πολεμήσετε στα τυφλά, αλλά να τα κοιτάξετε κατάματα. Πολλές παραδόσεις λένε ότι ελευθερώνεται μόνο όποιος γνωρίζει τι τον δένει. Εδώ, η πνευματική εργασία αρχίζει ακριβώς από εκεί — από το να δοθεί όνομα στις αλυσίδες.

Ο Διάβολος ως συμβουλή

Ως συμβουλή, ο Διάβολος λέει: δείτε τι σας δένει. Αναρωτηθείτε τι κερδίζετε από αυτό που σας βλάπτει, και τι θα έπρεπε να αφήσετε για να βγείτε. Δεν είναι συμβουλή ενοχής, είναι συμβουλή διαύγειας — και κάποτε επίσης αποδοχής της ίδιας σας της επιθυμίας, χωρίς ντροπή, αλλά με όρια. Σε ορισμένες ερωτήσεις λέει ακόμη: χρησιμοποιήστε τη δύναμή σας και τη φιλοδοξία σας, αλλά μην πουλήσετε την ψυχή σας για το αποτέλεσμα.

Ο Διάβολος στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια εξάρτηση, μια σχέση ή μια δέσμευση που σημάδεψε τον άνθρωπο και της οποίας το βάρος γίνεται ακόμη αισθητό.

Στο παρόν

Ένας ενεργός δεσμός: κάτι ή κάποιος ασκεί τώρα μεγάλη εξουσία πάνω σε εκείνον που ρωτά, και καλό είναι να καταλάβει το γιατί.

Στο μέλλον

Ένας πειρασμός που πλησιάζει — μια πρόταση, ένα πάθος, ένα κέρδος — που ζητά προσοχή πριν από το ναι.

Ως εμπόδιο

Ο φόβος, η συνήθεια ή η προσκόλληση που εμποδίζουν να προχωρήσετε· πολλές φορές, αυτό από το οποίο ο άνθρωπος δεν θέλει να παραιτηθεί.

Ως αποτέλεσμα

Αν δεν αλλάξει τίποτα, ο δεσμός ενισχύεται. Αν υπάρξει επίγνωση, το αποτέλεσμα είναι η δύναμη της επιλογής — να μείνετε ή να φύγετε με τη δική σας θέληση.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Ο αριθμός XV ανάγεται στο 6 (1 + 5), και γι' αυτό πολλοί αναγνώστες συνδέουν τον Διάβολο με τους Εραστές, την κάρτα VI: στη μία, η επιλογή που γίνεται με την καρδιά· στην άλλη, η επιλογή που έπαψε να είναι ελεύθερη. Το Rider-Waite-Smith υπογραμμίζει τη συγγένεια με το ίδιο ανθρώπινο ζευγάρι και στις δύο κάρτες. Στην παράδοση της Golden Dawn, ο Διάβολος αντιστοιχεί στον Αιγόκερω — ζώδιο της γης, της φιλοδοξίας, της δομής και των υλικών πραγμάτων — και στο εβραϊκό γράμμα Ayin, που το όνομά του σημαίνει «μάτι»: η κάρτα ζητά, ακριβώς, να δείτε. Το στοιχείο είναι η Γη, η ύλη σε όλη της τη δύναμη.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Οι Εραστές — Ένα πάθος που δένει: πολύ δυνατή έλξη, επιθυμία που βαραίνει περισσότερο από την ελεύθερη επιλογή.
• Ο Πύργος — Ο δεσμός που σπάει ξαφνικά — συχνά με πάταγο, αλλά με την απελευθέρωση να διαφαίνεται.
• Η Δύναμη — Η εσωτερική δύναμη που μπορεί να δαμάσει έναν εθισμό ή μια παρόρμηση· το ένστικτο που κατευθύνεται αντί να καταπιέζεται.
• Η Εγκράτεια — Η μέση οδός: να μετριάσετε την υπερβολή χωρίς να αρνηθείτε την επιθυμία.
• Τέσσερα των Πεντάκλων — Προσκόλληση στα χρήματα ή στα αποκτήματα· φόβος της απώλειας που δένει περισσότερο απ' όσο προστατεύει.
• Οκτώ των Σπαθιών — Η αίσθηση ότι είστε δεμένοι χωρίς να βλέπετε διέξοδο — όμως, όπως και στις δύο κάρτες, τα δεσμά είναι πιο χαλαρά απ' όσο φαίνονται.
• Επτά των Κυπέλλων — Ψευδαισθήσεις, φαντασιώσεις και πειρασμοί: πολλές επιλογές, και όχι όλες αληθινές.
• Δέκα των Πεντάκλων — Πλούτος ή κληρονομιά με δεσμεύσεις: οικογενειακά χρήματα που έρχονται με όρους.
• Το Φεγγάρι — Απάτη και φόβος μαζί: μυστικά, χειραγώγηση, μια θολή κατάσταση που καλό είναι να μη δεχτείτε στα τυφλά.
• Ο Ήλιος — Η σκιά που βγαίνει στο φως: ό,τι ήταν κρυμμένο αποκαλύπτεται, και έτσι χάνει τη δύναμή του.
• Εννέα των Ράβδων — Μια κουρασμένη αντίσταση· να μένει κανείς σε μια κατάσταση από πείσμα και όχι από επιλογή.