Πέντε των Πεντάκλων: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, είναι νύχτα και χιονίζει. Πίσω από τη σκηνή υψώνεται ο σκούρος μπλε τοίχος μιας πέτρινης εκκλησίας, με χιόνι μαζεμένο στη στέγη, στην επάνω αριστερή γωνία. Στο κέντρο αυτού του τοίχου λάμπει ένα ψηλό και στενό παράθυρο, με οξυκόρυφο τόξο, με ένα βιτρό στο χρώμα του κεχριμπαριού όπου σχεδιάζονται αστέρια και μικροί χρυσοί κύκλοι· το φως που βγαίνει από εκεί είναι ζεστό, σχεδόν σαν φωτιά. Πιο κάτω, αριστερά, ένα σιδερένιο φανάρι στερεωμένο στον τοίχο είναι αναμμένο. Στον αέρα αιωρούνται νιφάδες και σημεία χρυσού φωτός. Δεξιά υπάρχουν γυμνά δέντρα και, στο έδαφος, το χιόνι σκεπάζει τα πάντα με μια γαλαζωπή λάμψη. Στο πρώτο πλάνο, δύο μορφές περπατούν πλάι πλάι. Η αριστερή φορά έναν σκούρο πράσινο χιτώνα σφιγμένο με ένα κορδόνι, έχει ένα ανοιχτόχρωμο μαντίλι στο κεφάλι και στους ώμους, και προχωρά στηριγμένη σε δύο ξύλινα δεκανίκια, κοιτάζοντας κάτω. Η δεξιά πηγαίνει τυλιγμένη σε ένα καφέ σάλι και μια καφέ κουκούλα, με τα χέρια ενωμένα μπροστά στο στήθος, και κοιτάζει μπροστά, σοβαρή. Και οι δύο φορούν μπότες.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η σκηνή είναι στην ουσία η ίδια, και από αυτήν ξεκίνησε η ζωγραφική του Sol da Alma: δύο ζητιάνοι διασχίζουν το χιόνι, μια κατάμαυρη νύχτα, κάτω από ένα πολύχρωμο βιτρό όπου βρίσκονται πέντε πεντάκλα ανάμεσα σε κλαδιά· ο ένας, με δεμένο το κεφάλι και ένα κουδούνι στον λαιμό, περπατά με δεκανίκια, και ο άλλος, ξυπόλητος, πηγαίνει τυλιγμένος σε ένα κουρελιασμένο σάλι. Το Sol da Alma απαλύνει την αθλιότητα: οι μορφές είναι φτωχικά ντυμένες αλλά όχι με κουρέλια, και φορούν παπούτσια· το κουδούνι εξαφανίζεται· τα πέντε νομίσματα του βιτρό δίνουν τη θέση τους σε ένα βιτρό με αστέρια και κύκλους, ολόχρυσο· και προστίθεται το αναμμένο φανάρι στον τοίχο — ένα δεύτερο φως, ακόμη πιο κοντά στον δρόμο.

Στο Ταρό της Μασσαλίας δεν υπάρχουν ούτε εκκλησία, ούτε χιόνι, ούτε μορφές: το Πέντε των Πεντάκλων δείχνει πέντε νομίσματα, τέσσερα στις γωνίες και ένα στο κέντρο, ανάμεσα σε διακοσμητικά φυλλώματα. Το θέμα της στέρησης στην πόρτα του φωτός είναι μια ανάγνωση που την έκανε ορατή το Rider-Waite-Smith.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Αυτή η κάρτα είναι ολόκληρη χτισμένη πάνω σε μια αντίθεση: το κρύο απ' έξω και το φως από μέσα. Αυτό που λέει βρίσκεται στην απόσταση — τη μικρή — ανάμεσα στα δύο.

Το χιόνι και η νύχτα

Ο δύσκολος καιρός: ο χειμώνας της υλικής ζωής, η φάση όπου όλα κοστίζουν περισσότερο. Το χιόνι δεν είναι αιώνιο, αλλά όσο κρατά πρέπει να το διασχίσει κανείς.

Το φωτισμένο παράθυρο

Η θαλπωρή, η βοήθεια, η κοινότητα, αυτό που λείπει. Βρίσκεται εκεί, στον διπλανό τοίχο — αλλά οι μορφές περνούν από μπροστά του χωρίς να το δουν, ή χωρίς να νιώθουν ότι έχουν το δικαίωμα να μπουν.

Το βιτρό με τα αστέρια

Στο Rider-Waite-Smith, το βιτρό δείχνει τα πέντε πεντάκλα: την αξία που υπάρχει, αλλά από τη μέσα πλευρά. Στο Sol da Alma είναι ένα βιτρό με χρυσά αστέρια: το φως, η ελπίδα, η διάσταση που η στέρηση δεν τη σβήνει.

Το αναμμένο φανάρι

Ιδιαίτερο στοιχείο της ζωγραφικής του Sol da Alma: ένα φως πιο μικρό και πιο κοντινό, στο ύψος εκείνου που περνά. Θυμίζει ότι δεν είναι κάθε βοήθεια μεγάλη — μερικές φορές αρκεί ένα φως στην άκρη του δρόμου.

Τα δεκανίκια

Η ευθραυστότητα, το στήριγμα που χρειάζεται κανείς για να συνεχίσει. Όποιος τα χρησιμοποιεί περπατά ακόμη: η κάρτα μιλά για περιορισμό, όχι για σταμάτημα.

Οι δύο μορφές

Η συντροφιά στις αντιξοότητες. Υπάρχει έλλειψη, αλλά δεν υπάρχει απόλυτη μοναξιά: δύο άνθρωποι διασχίζουν μαζί τη νύχτα. Είναι και η υπενθύμιση ότι την ίδια δυσκολία μπορεί να τη μοιράζεται ένα ζευγάρι, μια οικογένεια, μια ομάδα.

Τα μαντίλια και τα σάλια

Η προστασία που είναι δυνατή. Το λίγο που έχει κανείς, βαλμένο να αντέξει το κρύο. Είναι η εικόνα εκείνου που τα βγάζει πέρα με ό,τι υπάρχει.

Η εκκλησία

Ο θεσμός, η κοινότητα, ο τόπος της υποδοχής. Μπορεί να είναι κυριολεκτική — η βοήθεια ενός οργανισμού, μιας οικογένειας, μιας ομάδας — ή συμβολική: η πίστη, το νόημα, αυτό που ζεσταίνει από μέσα.

Τα γυμνά δέντρα

Η εποχή που τίποτα δεν φυτρώνει. Όμως τα δέντρα χωρίς φύλλα δεν είναι νεκρά: περιμένουν. Το Πέντε είναι ένας χειμώνας, και μετά τον χειμώνα έρχεται το Έξι.

Η ιστορία του Πέντε των Πεντάκλων

Το ταρό γεννήθηκε στη βόρεια Ιταλία, τον 15ο αιώνα, ως παιχνίδι με χαρτιά, και οι τέσσερις σειρές του — κύπελλα, σπαθιά, ραβδιά και νομίσματα — είναι οι ίδιες με των λατινικών χαρτιών που παίζονται ακόμη και σήμερα στην Πορτογαλία και στην Ισπανία. Στις πρώτες τράπουλες και στις τράπουλες της Μασσαλίας, που παγιώθηκαν τον 17ο και τον 18ο αιώνα, οι αριθμημένες κάρτες δεν είχαν σκηνή: το Πέντε των Πεντάκλων ήταν πέντε νομίσματα τοποθετημένα όπως οι βούλες ενός ζαριού.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn απέδωσε σε κάθε αριθμημένη κάρτα έναν πλανήτη σε ένα ζώδιο και έναν τίτλο. Στο Πέντε των Πεντάκλων έδωσε τον Ερμή στον Ταύρο και τον τίτλο «Κύριος της Υλικής Δυσκολίας». Τα Πέντε είναι, σε όλες τις σειρές, οι κάρτες της δοκιμασίας, και στη σειρά της Γης η δοκιμασία είναι συγκεκριμένη: έλλειψη μέσων, δουλειάς, ασφάλειας.

Το Rider-Waite-Smith, σχεδιασμένο από την Pamela Colman Smith υπό την καθοδήγηση του Arthur Edward Waite και δημοσιευμένο το 1909, ήταν εκείνο που έβαλε μια σκηνή σε όλες τις κάρτες της Μικρής Αρκάνας. Ο Waite περιγράφει δύο ζητιάνους που περνούν, μέσα σε χιονοθύελλα, μπροστά από ένα φωτισμένο παράθυρο, και δίνει στην κάρτα τη σημασία της υλικής δυσκολίας, κυρίως της ανέχειας. Προσθέτει, περιέργως, ότι ορισμένοι χαρτομάντεις τη διάβαζαν ως κάρτα αγάπης και εραστών, συγγενικών ψυχών και ομόνοιας — ίσως εξαιτίας των δύο μορφών που περπατούν μαζί. Η σκηνή με το χιόνι και το βιτρό έγινε η κλασική εικόνα της κάρτας, και αυτήν ακολουθεί το Sol da Alma, με τη δική του ζωγραφική.

Το Πέντε των Πεντάκλων όρθιο: η σημασία

Όρθιο, το Πέντε των Πεντάκλων είναι η κάρτα της έλλειψης. Μπορεί να είναι έλλειψη χρημάτων — ένα απρόσμενο έξοδο, μια απώλεια εισοδήματος, ένας δύσκολος μήνας —, δουλειάς, σπιτιού, ασφάλειας. Δείχνει μια φάση στενότητας, όπου χρειάζεται να μετρά κανείς κάθε νόμισμα και να αντέχει. Η σταθερή μορφή του Τέσσερα έσπασε, και πρέπει να βρεθεί μια άλλη.

Το Πέντε των Πεντάκλων μιλά όμως και για μια έλλειψη που δεν είναι μόνο υλική: την αίσθηση του αποκλεισμού, ότι δεν ανήκει κανείς κάπου, ότι βρίσκεται απ' έξω ενώ οι άλλοι είναι μέσα, στη ζεστασιά. Μπορεί να περιγράφει κάποιον που νιώθει παραμερισμένος σε μια ομάδα, σε μια οικογένεια, σε μια δουλειά — ή που βάζει ο ίδιος τον εαυτό του στην άκρη, από ντροπή ή από περηφάνια.

Και εδώ βρίσκεται το κλειδί της κάρτας. Το παράθυρο είναι αναμμένο, ακριβώς δίπλα. Η βοήθεια υπάρχει, συχνά πιο κοντά απ' όσο νομίζει κανείς, και αυτό που λείπει είναι να τη ζητήσει, να τη δει ή να τη δεχτεί. Το Πέντε των Πεντάκλων δεν υπόσχεται ότι ο χειμώνας θα περάσει από μόνος του, θυμίζει όμως ότι κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τον διασχίσει χωρίς καταφύγιο.

Το Πέντε των Πεντάκλων ανάποδο

Ανάποδο, το Πέντε των Πεντάκλων δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι η ίδια δοκιμασία, που χάνει τη δύναμή της ή στρέφεται προς τα μέσα. Στην καλύτερη περίπτωση, είναι το καταφύγιο που βρέθηκε — η βοήθεια που φτάνει, η δουλειά που εμφανίζεται, η πόρτα που τελικά ήταν εκεί δίπλα. Η στέρηση αρχίζει να υποχωρεί, σιγά σιγά· το κρύο το νιώθει κανείς ακόμη, αλλά βλέπει πια την έξοδο. Είναι μια ανάκαμψη, περισσότερο παρά μια νίκη.

Σε άλλες περιπτώσεις, η δυσκολία παρατείνεται επειδή αρνείται κανείς την ανοιχτή πόρτα: η περηφάνια που δεν αφήνει να ζητήσει, η ντροπή που κάνει να κρύβει την κατάσταση, η συνήθεια να νιώθει απ' έξω ακόμη κι όταν δεν είναι πια. Η κάρτα μπορεί επίσης να δείχνει μια φτώχεια πιο εσωτερική παρά εξωτερική — να έχει κανείς αρκετά και να ζει σαν να μην του φτάνει τίποτα. Η συμβουλή είναι η ίδια: να σηκώσετε τα μάτια προς το παράθυρο και να χτυπήσετε την πόρτα.

Το Πέντε των Πεντάκλων στην αγάπη

Στην αγάπη, το Πέντε των Πεντάκλων μιλά για μια δύσκολη φάση που τη ζουν δύο άνθρωποι μαζί, ή για μια αίσθηση εγκατάλειψης. Μπορεί να περιγράφει ένα ζευγάρι που περνά οικονομικές δυσκολίες και δοκιμάζεται — αλλά που περπατά μαζί, όπως οι δύο μορφές στο χιόνι. Η κάρτα λέει ότι ο δεσμός μπορεί να βγει πιο δυνατός αν κανείς από τους δύο δεν αφήσει το χέρι του άλλου.

Μπορεί επίσης να μιλά για συναισθηματική μοναξιά, για την αίσθηση ότι η αγάπη βρίσκεται από την άλλη πλευρά του τζαμιού, ή για μια σχέση όπου ο ένας από τους δύο νιώθει αποκλεισμένος. Σε όποιον είναι μόνος, δείχνει μια φάση στέρησης όπου χρειάζεται προσοχή ώστε να μη δεχτείτε οποιοδήποτε καταφύγιο. Ανάποδο, αναγγέλλει το τέλος μιας περιόδου κρύου: μια επαναπροσέγγιση, μια πόρτα που ανοίγει, κάποιον που επιτέλους αφήνει να τον βοηθήσουν.

Το Πέντε των Πεντάκλων στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, το Πέντε των Πεντάκλων μπορεί να δείχνει μια περίοδο χωρίς δουλειά ή με επισφαλή εργασία, μια πτώση στις παραγγελίες, μια επιχείρηση σε δυσκολίες, ή την αίσθηση ότι δεν έχει κανείς θέση σε μια ομάδα. Δεν λέει ότι η κατάσταση είναι οριστική· λέει ότι είναι σκληρή, και ότι ζητά πόρους — στήριξη, εκπαίδευση, ένα δίκτυο επαφών — για να ξεπεραστεί.

Στα χρήματα, είναι η πιο ξεκάθαρη κάρτα της σειράς για τη στενότητα: έξοδα μεγαλύτερα από τα έσοδα, μια απώλεια, χρέη, η ανάγκη για περικοπές. Η συμβουλή είναι πρακτική: να μην κρύβετε την κατάσταση, να αναζητήσετε βοήθεια και πληροφόρηση, να δεχτείτε τις ενισχύσεις που υπάρχουν. Ανάποδο, δείχνει μια σταδιακή οικονομική ανάκαμψη, μια βοήθεια που φτάνει, ή μια λύση που ήταν πιο κοντά απ' όσο νόμιζε κανείς.

Το Πέντε των Πεντάκλων στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις ευεξίας, το Πέντε των Πεντάκλων μιλά για μια φάση κούρασης και ευθραυστότητας, όπου είναι σημαντικό να μην απομονώνεστε και να δέχεστε τη στήριξη των άλλων. Τα δεκανίκια της εικόνας θυμίζουν ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να χρειάζεται κανείς βοήθεια. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία ιατρική φροντίδα: εδώ, όπως και σε κάθε άλλη κάρτα, η ανάγνωση μιλά για στάση, και όχι για διάγνωση.

Το Πέντε των Πεντάκλων στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, το Πέντε των Πεντάκλων είναι η κάρτα εκείνου που νιώθει μακριά από το φως — χωρίς πίστη, χωρίς νόημα, χωρίς κοινότητα. Η εικόνα λέει ότι το φως δεν χάθηκε: μένει αναμμένο στο παράθυρο και περιμένει. Συχνά είναι οι στιγμές της έλλειψης που οδηγούν κάποιον να αναζητήσει αυτό που έχει πραγματικά σημασία. Το βιτρό με τα αστέρια θυμίζει ότι υπάρχει ένας πλούτος που το κρύο δεν τον αγγίζει.

Το Πέντε των Πεντάκλων ως συμβουλή

Ως συμβουλή, το Πέντε των Πεντάκλων λέει: μη μένετε στην πόρτα. Ζητήστε βοήθεια, αναζητήστε όποιον μπορεί να σας στηρίξει, μην αφήνετε την περηφάνια ή τη ντροπή να σας κρατούν στο κρύο. Φροντίστε τα απαραίτητα, κάντε οικονομία όπου μπορείτε, και μη διασχίζετε μόνοι αυτό που μπορείτε να διασχίσετε με συντροφιά. Το αναμμένο παράθυρο είναι πιο κοντά απ' όσο φαίνεται.

Το Πέντε των Πεντάκλων στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια φάση στενότητας ή αποκλεισμού που άφησε το σημάδι της και που επηρεάζει ακόμη τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει κανείς τα χρήματα ή τους άλλους.

Στο παρόν

Μια δύσκολη περίοδος, έλλειψης ή ανασφάλειας. Η βοήθεια υπάρχει, αλλά δεν την έχετε ακόμη αναζητήσει ή δεχτεί.

Στο μέλλον

Μια προειδοποίηση: έρχεται μια φάση συγκράτησης, για την οποία καλό είναι να προετοιμαστείτε από τώρα.

Ως εμπόδιο

Ο φόβος της έλλειψης, το αίσθημα του αποκλεισμού, ή η περηφάνια που εμποδίζει να ζητήσει κανείς βοήθεια.

Ως αποτέλεσμα

Μια δοκιμασία που πρέπει να διασχίσετε. Αν οι γειτονικές κάρτες είναι ευνοϊκές, δείχνει ότι βγαίνει κανείς από αυτήν με τη σωστή βοήθεια.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το Πέντε είναι η δοκιμασία: η μορφή του Τέσσερα σπάει, και υπάρχει απώλεια, τριβή ή έλλειψη. Είναι το σκαλοπάτι που αναγκάζει σε κίνηση. Στη σειρά των Πεντάκλων — τη σειρά της Γης, του σώματος, των χρημάτων και του σπιτιού —, η δοκιμασία είναι η πιο χειροπιαστή απ' όλες: η ασφάλεια που κατακτήθηκε στο Τέσσερα παύει να είναι εξασφαλισμένη. Ο άντρας που γαντζωνόταν στο νόμισμα γίνεται, μία κάρτα αργότερα, εκείνος που περπατά στο χιόνι χωρίς κανένα. Το Πέντε όμως δεν είναι το τέλος της σειράς: είναι το σκαλοπάτι που αναγκάζει να αναζητήσει κανείς το Έξι, τη δίκαιη ανταλλαγή, τη βοήθεια που φτάνει.

Στην παράδοση της Golden Dawn, το Πέντε των Πεντάκλων αντιστοιχεί στον Ερμή στον Ταύρο και έχει τον τίτλο «Κύριος της Υλικής Δυσκολίας». Ο Ερμής είναι ο πλανήτης του νου, της ανταλλαγής και της κίνησης· ο Ταύρος, ζώδιο της Γης, είναι το ζώδιο της άνεσης, της κατοχής και της σταθερότητας. Η ένωση των δύο δίνει στην κάρτα τον τόνο της: μια ανησυχία που ταράζει αυτό που θα έπρεπε να είναι στέρεο, και που ζητά ευρηματικότητα για να βρεθεί μια διέξοδος.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Έξι των Πεντάκλων — Η βοήθεια που φτάνει μετά τη στενότητα· η ελεημοσύνη, η στήριξη, η ανταλλαγή που επαναφέρει την ισορροπία.
• Τέσσερα των Πεντάκλων — Ο φόβος της απώλειας που επιδεινώνει την αίσθηση της έλλειψης· αποταμίευση από πανικό και όχι από σύνεση.
• Άσος των Πεντάκλων — Μια συγκεκριμένη ευκαιρία που βάζει τέλος στη στέρηση· ένα νέο υλικό ξεκίνημα.
• Ο Ιεροφάντης — Στήριξη από έναν θεσμό, από μια κοινότητα ή από κάποιον με κύρος· η πόρτα της εκκλησίας που ανοίγει.
• Το Αστέρι — Η ελπίδα που επιστρέφει ύστερα από μια δύσκολη περίοδο· το φως στο βάθος του χειμώνα.
• Ο Ερημίτης — Απομόνωση και περισυλλογή σε μια φάση έλλειψης· ή να βρει κανείς μέσα του αυτό που λείπει έξω.
• Ο Πύργος — Μια ξαφνική απώλεια που αφήνει στο κρύο· η ρήξη μιας υλικής ασφάλειας.
• Ο Ήλιος — Το τέλος του χειμώνα: η κατάσταση βελτιώνεται ξεκάθαρα και το φως ξαναμπαίνει.
• Πέντε των Κυπέλλων — Θλίψη και στέρηση ταυτόχρονα: μια απώλεια που τη νιώθει κανείς στην τσέπη και στην καρδιά.
• Δύο των Κυπέλλων — Ένας δεσμός που αντέχει στη δυσκολία· ένα ζευγάρι που διασχίζει μαζί τη δύσκολη φάση.
• Δέκα των Σπαθιών — Να πιάσει κανείς πάτο — και, ακριβώς γι' αυτό, από εδώ και πέρα να μπορεί μόνο να ανέβει.
• Εννέα των Ράβδων — Αντοχή και επιμονή σε μια δύσκολη φάση· να κρατήσετε λίγο ακόμη, με προσοχή.