De Kluizenaar: betekenis en symboliek van de tarotkaart

De kaart in het kort

Het beeld van de kaart

In de Sol da Alma Tarot is De Kluizenaar een oude man met een lange witte baard en een getekend gezicht, gewikkeld in een grijze kapmantel, versleten en gerafeld aan de randen, over een tuniek in dezelfde kleur die met een leren riem met ringen en hangende koorden is dichtgebonden. Hij staat stil boven op een besneeuwde helling, naar ons toe gekeerd, met gebogen hoofd en de ogen op de grond gericht. In zijn rechterhand houdt hij een lange houten staf, die in de sneeuw staat; met zijn linkerhand, de arm gestrekt, heft hij op schouderhoogte een lantaarn van donker metaal waarin een gouden ster schijnt. Rondom liggen besneeuwde bergen; de hemel gaat van donkerblauw, bovenaan, over in lichter blauw aan de horizon, en het licht van de lantaarn verwarmt de lucht eromheen.

In de Rider-Waite-Smith uit 1909 is de figuur bijna dezelfde, maar soberder: een oude man in een grijze mantel met kap staat, in profiel, op de top van een besneeuwde piek, tegen een egale blauwgrijze achtergrond. In zijn rechterhand, geheven tot de hoogte van zijn gezicht, houdt hij een lantaarn met een zespuntige ster erin, en in zijn linkerhand een rechte gele staf. Zijn ogen zijn neergeslagen, bijna gesloten. De Sol da Alma heeft de mantel, de baard, het gebogen hoofd, de ster in de lantaarn en de sneeuw behouden en toont, net als de Rider-Waite-Smith, de oude man stilstaand op de hoogte, met de lantaarn geheven in zijn hand, los van de staf. De verschillen liggen elders: de figuur staat met het gezicht naar ons toe in plaats van in profiel, houdt de lantaarn in zijn linker- en de staf in zijn rechterhand, en is omringd door bergen en hemel in plaats van een egale achtergrond.

In de Tarot van Marseille is L'Hermite een oude man in mantel en kap die naar links loopt, leunend op een stok, en een lantaarn omhooghoudt die gedeeltelijk door de plooi van zijn mantel wordt verborgen. Er is geen berg en geen sneeuw: er zijn alleen de man, het licht en de weg.

De symboliek, detail voor detail

De Kluizenaar is een kaart met weinig elementen, en elk ervan heeft gewicht. Bijna allemaal spreken ze over hetzelfde: over het licht dat men met zich meedraagt wanneer er geen ander is.

De lantaarn

Het bewustzijn, de kennis, de waarheid die men zoekt. Ze verlicht niet de hele wereld, alleen de volgende stap: De Kluizenaar weet niet waar de weg uitkomt, maar hij weet waar hij zijn voet moet zetten.

De ster in de lantaarn

In de Rider-Waite-Smith is het een zespuntige ster, die een driehoek met de punt omhoog en een met de punt omlaag samenbrengt; de Sol da Alma heeft een gouden ster behouden. Het is het innerlijke licht, de oriëntatie die niet van buitenaf komt.

De staf

De steun van de ervaring, de afgelegde weg. Het is dezelfde stok als die van De Dwaas en De Magiër, nu versleten door het gebruik: geen belofte meer, maar herinnering.

De mantel met kap

Inkeer, bescherming, bescheidenheid. De Kluizenaar laat zich niet zien; hij houdt zich schuil. De grijze mantel, in de kleur van as en steen, is ook de kleur van neutraliteit en rijpheid.

De witte baard

De leeftijd en wat die meebrengt: geduld, ervaring, de wijsheid van wie al veel heeft gezien. Hij spreekt niet per se over werkelijke ouderdom, maar over rijpheid.

De sneeuw en de bergen

De hoogte, het isolement, de kou van wie zich van de wereld afkeert. De Kluizenaar staat boven het gewone leven – niet uit minachting, maar om beter te zien.

De neergeslagen blik

Aandacht voor de stap en voor het heden, en ook nederigheid. De Kluizenaar zoekt niet de horizon; hij zoekt de grond die hem draagt.

De geheven lantaarn

In de Sol da Alma staat de oude man, net als in de Rider-Waite-Smith, stil op de hoogte en heft hij zijn lantaarn. Dat kan gelezen worden als licht dat men niet voor zichzelf houdt: wie de top heeft bereikt, wijst de weg aan wie nog aan het klimmen is.

Het getal negen

Het einde van een reeks vóór de tien: het moment om te verzamelen wat men heeft beleefd en het te begrijpen voordat een nieuwe cyclus begint.

De geschiedenis van De Kluizenaar

In de Italiaanse spellen uit de vijftiende eeuw was de figuur die wij nu De Kluizenaar noemen verbonden met de Tijd. In de spellen die rond 1450 in Milaan voor de Visconti en de Sforza werden geschilderd, is het een oude man met een zandloper, en niet met een lantaarn: het beeld van de tijd die voorbijgaat en alles doet slijten. In oude Italiaanse lijsten komt hij zelfs voor onder de naam Il Tempo.

Na verloop van tijd werd de zandloper als een lantaarn getekend – en de oude man van de Tijd werd de oude man die zoekt. In de Tarot van Marseille, die tussen de zeventiende en de achttiende eeuw zijn vaste vorm kreeg, heet de figuur al L'Hermite, de kluizenaar, en houdt hij een lantaarn omhoog die half door zijn mantel wordt verborgen. Dat is het beeld dat de moderne spellen heeft bereikt.

De Hermetische Orde van de Golden Dawn liet De Kluizenaar aan het eind van de negentiende eeuw overeenkomen met het teken Maagd en met de Hebreeuwse letter Yod. Arthur Edward Waite en Pamela Colman Smith zetten hem in het spel van 1909 op de top van een besneeuwde berg en plaatsten een zespuntige ster in de lantaarn. De moderne lezing van De Kluizenaar als leermeester, innerlijke gids en figuur van de spirituele zoektocht komt vooral daarvandaan; maar het idee van de tijd, dat aan zijn oorsprong ligt, is nooit helemaal verdwenen – De Kluizenaar blijft de kaart van wat zich niet haast.

De Kluizenaar rechtop: de betekenis

Rechtop is De Kluizenaar de kaart van de noodzakelijke terugtrekking. Hij zegt dat het tijd is om even afstand te nemen – van het lawaai, van de meningen van anderen, van de haast – om helder te kunnen denken. Het is geen vlucht: het is een pauze met een doel. Men heeft tijd en stilte nodig om te begrijpen wat men werkelijk wil, en de kaart geeft die tijd.

Het is ook de kaart van de voorzichtigheid. De Kluizenaar springt niet en neemt geen blinde risico's; hij gaat langzaam vooruit, met het licht dat hij heeft, en controleert elke stap. Bij een beslissing vraagt hij om na te denken voordat men handelt, om informatie te zoeken en om snelle oplossingen te wantrouwen. Zijn licht is klein, maar betrouwbaar.

Vaak stelt hij een persoon voor: iemand die ouder of ervarener is, een docent, een therapeut, een mentor, een verstandige vriend wiens raad het waard is om naar te luisteren. En hij kan de vraagsteller zelf voorstellen in de rol van raadgever – of in een fase waarin de al verworven wijsheid zijn grootste hulpbron is.

De Kluizenaar omgekeerd

Omgekeerd blijft De Kluizenaar De Kluizenaar: het is dezelfde inkeer, maar te veel of op het verkeerde moment. De terugtrekking wordt isolement; de voorzichtigheid wordt wantrouwen; de bezinning wordt eindeloos gepieker. Men sluit zich af, vermijdt anderen, stelt beslissingen uit in afwachting van een zekerheid die niet komt. Hij kan ook spreken over eenzaamheid waarvoor niet gekozen is, of over een afstand die niet meer helpt.

In andere lezingen is het de weigering van het licht: de lantaarn laat iets zien wat men niet wil zien, en men laat liever de arm zakken. Of het is het omgekeerde – de angst om alleen te zijn met de eigen gedachten, waardoor men de tijd met lawaai vult om niet naar zichzelf te hoeven luisteren. De kaart vraagt om de juiste maat te vinden: genoeg alleen zijn om naar uzelf te luisteren, en met wat u hebt geleerd terugkeren naar de anderen.

De Kluizenaar in de liefde

In de liefde is De Kluizenaar geen kaart van passie: het is een kaart van bezinning. Voor wie alleen is, wijst hij meestal op een fase waarin de eenzaamheid nuttig is – tijd om uzelf beter te leren kennen, om te herstellen van een relatie die voorbij is, om te begrijpen wat u zoekt voordat u gaat zoeken. Er kan een ontmoeting komen, maar niet nu, en niet uit haast.

In een relatie kan hij spreken over afstand, over een partner die meer gereserveerd is, of over een behoefte aan ruimte die gerespecteerd moet worden. Hij kan ook een rustige, rijpe relatie beschrijven, die meer bestaat uit diepe gesprekken dan uit vuur. Omgekeerd waarschuwt hij tegen isolement binnen de relatie – stiltes die blijven duren, iemand die zich afsluit en de ander buitensluit.

De Kluizenaar in werk en geld

In het werk begunstigt De Kluizenaar studie, onderzoek, specialisatie, werk dat met concentratie en zonder haast wordt gedaan. Het is de kaart van wie goed over een project moet nadenken voordat hij het lanceert, of van wie een beroep met meer zin zoekt. Hij kan ook wijzen op zelfstandig werk, werk op afstand of werk op het gebied van advies en onderwijs. Bij een vraag over een verandering vraagt hij om na te denken voordat men beslist.

Wat geld betreft is hij voorzichtig en zuinig: hij begunstigt planning, terughoudendheid en zorgvuldige analyse vóór elke investering. Het is geen kaart van snelle winst. Omgekeerd kan hij spreken over overdreven angst om uit te geven, over kansen die door aarzeling verloren gaan, of over een financiële situatie die men niet onder ogen wil zien.

De Kluizenaar in gezondheid en welzijn

Bij vragen over welzijn vraagt De Kluizenaar om rust, stilte en inkeer: slapen, vertragen, tijd in de natuur doorbrengen, naar het lichaam luisteren. Omgekeerd herinnert hij eraan dat langdurig isolement ook vermoeit. De kaarten vervangen geen enkele medische zorg: de duiding gaat over houding, niet over diagnose.

De Kluizenaar in het spirituele leven

Op de innerlijke weg is De Kluizenaar een van de belangrijkste kaarten van het spel. Hij staat voor de persoonlijke zoektocht, de meditatie, de studie, het gebed, de pelgrimstocht – alles wat men alleen doet om dichter bij het wezenlijke te komen. Hij zegt dat het licht dat men zoekt al in de hand ligt van wie zoekt, en dat men het niet in één keer helemaal hoeft te zien: het volstaat het weinige te volgen dat men ziet. Hij kan ook wijzen op de ontmoeting met een leermeester, of op het moment waarop men zelf anderen gaat leiden.

De Kluizenaar als advies

Als advies zegt De Kluizenaar: sta stil en denk na. Neem zo lang afstand als nodig is, zet het lawaai uit, stel uzelf de juiste vragen. Beslis niet op het tempo van anderen. En hij zegt ook: vertrouw op het licht dat u hebt – het is misschien weinig, maar het is van u, en het is genoeg voor de volgende stap.

De Kluizenaar op de posities van een legging

In het verleden

Een periode van eenzaamheid of bezinning die sporen en lessen heeft achtergelaten; of een raad die de loop van de dingen heeft veranderd.

In het heden

Men zit in een fase van inkeer, of heeft er een nodig. De antwoorden liggen binnenin, niet buiten.

In de toekomst

Een pauze die eraan komt, of de ontmoeting met iemand die wijs is en zal helpen helder te zien.

Als obstakel

Isolement, aarzeling, wantrouwen – of de weigering om stil te staan en na te denken.

Als uitkomst

Meer helderheid dan actie: de zaak rijpt langzaam en men komt er wijzer uit.

Numerologie en correspondenties

De negen is het laatste van de enkelvoudige cijfers: het uiterste van een reeks, het punt waarop men verzamelt wat men heeft beleefd voordat men naar de tien overgaat. Daarom is het een getal van balans opmaken, van rijpheid en van innerlijke afronding. In de reeks van de Grote Arcana komt De Kluizenaar vlak vóór Het Rad van Fortuin – de bezinning vóór de wisseling van cyclus.

In de traditie van de Golden Dawn komt hij overeen met het teken Maagd, een aardeteken dat door Mercurius wordt geregeerd, en met de Hebreeuwse letter Yod, de kleinste van het alfabet. Maagd geeft hem zorgvuldigheid, analyse, aandacht voor het detail en een voorliefde voor bescheiden werk; de kleinheid van de Yod past bij het bescheiden licht van de lantaarn, die weinig verlicht maar dat goed doet.

Combinaties met andere kaarten

• De Hogepriesteres — Diepe intuïtie en stilte: de antwoorden komen van binnenuit, via studie of meditatie.
• De Hiërofant — Een leermeester, een docent of een spirituele raadgever; het zoeken naar traditionele kennis.
• Het Rad van Fortuin — Een pauze om na te denken vóór een wisseling van cyclus, of het einde van een periode van terugtrekking.
• De Ster — Hoop die uit de eenzaamheid voortkomt: na de inkeer ziet men de weg weer.
• De Maan — Een fase van twijfel en verwarring die langzaam wordt doorkruist, met het weinige licht dat men heeft.
• De Geliefden — Een keuze in de liefde die in alle rust en zonder druk moet worden overdacht.
• Vier van Zwaarden — Rust en inkeer: zich terugtrekken om weer op krachten te komen.
• Vier van Bekers — Een terugtrekking die dreigt om te slaan in apathie; negeren wat wordt aangeboden omdat men te gesloten is.
• Acht van Bekers — Achterlaten wat niet meer voldoet en vertrekken op zoek naar iets diepers.
• Acht van Pentakels — Studie, specialisatie, een vak dat met geduld wordt geleerd.
• Negen van Pentakels — Verworven onafhankelijkheid: alleen zijn en het goed hebben, met wat men heeft opgebouwd.