Πέντε των Κυπέλλων: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, η σκηνή διαδραματίζεται νύχτα, κάτω από βροχή, σε μια ταράτσα με βρεγμένες πλάκες που την ορίζει ένας χαμηλός πέτρινος τοίχος. Στη δεξιά πλευρά, μια μορφή με μεγάλο μαύρο μανδύα και κουκούλα, σχεδόν με την πλάτη προς τον θεατή, σκύβει το κεφάλι και κοιτάζει το έδαφος. Πέρα από τον τοίχο κυλά ένα ποτάμι με ακίνητα νερά, που το διασχίζει ένα πέτρινο τοξωτό γεφύρι· το γεφύρι οδηγεί στην απέναντι όχθη, προς ένα κάστρο με μυτερούς πύργους και φωτισμένα παράθυρα, πάνω σε έναν λόφο μισοσβησμένο από τη γαλαζοπράσινη ομίχλη· και από τις δύο πλευρές υπάρχουν σκοτεινά δέντρα. Στο δάπεδο της ταράτσας, αριστερά, υπάρχουν πέντε χρυσά κύπελλα χωρίς πόδι, σαν ψηλά ποτήρια: τρία είναι πεσμένα στο πλάι, το ένα από αυτά με κρασί ακόμη μέσα, και δύο, πιο πίσω, παραμένουν όρθια. Γύρω τους, το δάπεδο γυαλίζει από λιμνούλες ενός σκούρου κόκκινου υγρού, και εδώ κι εκεί υπάρχουν μικρά χρυσά φύλλα πεσμένα στις πλάκες.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η βασική σκηνή είναι η ίδια, και από αυτήν ξεκίνησε η ζωγραφική του Sol da Alma: μια μορφή με μαύρο μανδύα, με σκυμμένο κεφάλι, κοιτάζει τρία αναποδογυρισμένα κύπελλα, από όπου τρέχει κόκκινο και πράσινο υγρό· πίσω της, δύο κύπελλα παραμένουν όρθια· στο βάθος κυλά ένα ποτάμι, που το διασχίζει ένα γεφύρι προς έναν μικρό πύργο ή κάστρο. Το Sol da Alma το ακολουθεί από κοντά: το σκυμμένο κεφάλι, τα τρία πεσμένα κύπελλα και τα δύο όρθια, το ποτάμι και το γεφύρι προς το κάστρο. Οι διαφορές που απομένουν είναι λίγες: τα πέντε κύπελλα βρίσκονται μαζί στην ίδια πλευρά, και όχι μοιρασμένα μπροστά και πίσω από τη μορφή, το υγρό είναι μόνο κόκκινο, βρέχει, η σκηνή διαδραματίζεται νύχτα και τα παράθυρα του κάστρου είναι φωτισμένα.

Στο Ταρό της Μασσαλίας, οι αριθμημένες κάρτες δεν έχουν σκηνή: το Πέντε των Κυπέλλων δείχνει πέντε κύπελλα τακτοποιημένα ανάμεσα σε διακοσμητικά φυλλώματα. Η μορφή που πενθεί και τα χυμένα κύπελλα είναι δημιούργημα του Rider-Waite-Smith.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Αυτή η κάρτα είναι φτιαγμένη από δύο μισά που δεν κοιτάζονται: αυτό που χάθηκε και αυτό που έμεινε. Κάθε λεπτομέρεια μιλά για αυτή την απόσταση.

Ο μαύρος μανδύας

Το πένθος, η θλίψη που τυλίγει τα πάντα και κρύβει τον άνθρωπο από τον κόσμο. Είναι το ένδυμα εκείνου που δεν είναι ακόμη έτοιμος να βγει από τον πόνο.

Η μορφή με γυρισμένη την πλάτη

Η περισυλλογή, η μοναξιά. Το πρόσωπό της δεν φαίνεται, και το κεφάλι που σκύβει προς το έδαφος λέει τα υπόλοιπα: ο πόνος του Πέντε των Κυπέλλων είναι μύχιος, βιώνεται από μέσα.

Τα πεσμένα κύπελλα

Αυτό που χάθηκε: μια σχέση, μια ελπίδα, μια ευκαιρία, ένα σχέδιο. Δεν υπάρχει τρόπος να ξαναγεμίσουν με ό,τι χύθηκε.

Το χυμένο υγρό

Αυτό που δόθηκε και δεν γύρισε πίσω, αυτό που πήγε χαμένο. Το κόκκινο χρώμα θυμίζει κρασί, αλλά και την πληγή εκείνου που νιώθει.

Τα όρθια κύπελλα

Αυτό που έμεινε: φίλοι, πόροι, ικανότητες, άλλες δυνατότητες. Είναι μόνο δύο, απέναντι σε τρία πεσμένα, όπως στο Rider-Waite-Smith — λιγότερα από όσα χάθηκαν, αλλά εξακολουθούν να είναι εκεί και περιμένουν να τα κοιτάξει κανείς.

Η βροχή και η νύχτα

Ιδιαίτερα στοιχεία της ζωγραφικής του Sol da Alma: ο καιρός της θλίψης, όπου όλα μοιάζουν σκοτεινά και βρεγμένα. Καμία βροχή όμως δεν κρατά για πάντα.

Το ποτάμι, το γεφύρι και το κάστρο

Ο δρόμος προς τα εμπρός και το καταφύγιο που υπάρχει στην άλλη πλευρά. Όπως στο Rider-Waite-Smith, ένα γεφύρι διασχίζει το ποτάμι ως εκεί· στο Sol da Alma είναι πέτρινο και το κάστρο έχει φωτισμένα παράθυρα — υπάρχει πέρασμα, υπάρχει φως και υπάρχει σπίτι, ακόμη κι αν προς το παρόν μοιάζουν μακρινά.

Η ιστορία του Πέντε των Κυπέλλων

Το ταρό γεννήθηκε στη βόρεια Ιταλία, τον 15ο αιώνα, ως παιχνίδι με χαρτιά, με τις τέσσερις λατινικές σειρές — κύπελλα, σπαθιά, ραβδιά και νομίσματα. Στις παλαιότερες τράπουλες, όπως εκείνες που ζωγραφίστηκαν για τους Visconti και τους Sforza στο Μιλάνο γύρω στο 1450, και αργότερα στις τράπουλες της Μασσαλίας, που παγιώθηκαν ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, οι αριθμημένες κάρτες έδειχναν μόνο τα σύμβολα της σειράς. Το Πέντε των Κυπέλλων ήταν μια διάταξη από πέντε κύπελλα, χωρίς πένθος και χωρίς μορφή.

Η σκηνή γεννιέται με το Rider-Waite-Smith, σχεδιασμένο από την Pamela Colman Smith υπό την καθοδήγηση του Arthur Edward Waite και δημοσιευμένο το 1909 — την πρώτη τράπουλα ευρείας διάδοσης με μορφές σε όλες τις κάρτες της Μικρής Αρκάνας. Ο Waite περιγράφει μια σκοτεινή μορφή, με μανδύα, που κοιτάζει λοξά τρία αναποδογυρισμένα κύπελλα, ενώ δύο άλλα στέκονται όρθια πίσω της, με ένα γεφύρι στο βάθος που οδηγεί σε ένα μικρό οχυρό. Και συνοψίζει την κάρτα σε μια φράση που παραμένει το καλύτερο κλειδί ανάγνωσης: είναι μια κάρτα απώλειας, αλλά κάτι μένει.

Το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn, στο οποίο σύχναζε ο Waite, της είχε δώσει στα τέλη του 19ου αιώνα τον Άρη στον Σκορπιό και τον τίτλο «Κύριος της Απώλειας στην Απόλαυση». Αυτή την εικόνα ακολουθούν οι περισσότερες σύγχρονες τράπουλες, μαζί και το Sol da Alma, που της πρόσθεσε τη βροχή, τη νύχτα και τα φωτισμένα παράθυρα του κάστρου.

Το Πέντε των Κυπέλλων όρθιο: η σημασία

Όρθιο, το Πέντε των Κυπέλλων είναι η κάρτα της απογοήτευσης και του συναισθηματικού πένθους. Περιγράφει μια στιγμή όπου κάτι χάθηκε — μια σχέση, μια φιλία, ένα αγαπημένο σχέδιο, μια ελπίδα — και όπου ο άνθρωπος είναι ακόμη στραμμένος προς αυτή την απώλεια. Μπορεί να είναι θλίψη, μπορεί να είναι μεταμέλεια, μπορεί να είναι η πίκρα του να νιώθει κανείς ότι έδωσε και δεν πήρε.

Η κάρτα δεν ζητά να πηδήξετε αυτή τη φάση. Ο πόνος είναι μέρος της, και το Πέντε — ο αριθμός της δοκιμασίας, όπου η σταθερή μορφή του Τέσσερα σπάει — είναι ακριβώς η στιγμή που κάτι αλλάζει με το ζόρι. Ζητά όμως να μη μείνετε εκεί για πάντα. Όσο κοιτάζει κανείς μόνο αυτό που έπεσε, δεν βλέπει αυτό που στέκεται ακόμη όρθιο: τους ανθρώπους που έμειναν, όσα έμαθε, τις δυνατότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν.

Πολλές φορές, το Πέντε των Κυπέλλων περιγράφει μια μερική απώλεια, και όχι ολική. Το ζήτημα δεν χάθηκε ολόκληρο: χάθηκε ένα μέρος του, και το μέρος που απομένει αξίζει προσοχή.

Το Πέντε των Κυπέλλων ανάποδο

Ανάποδο, το Πέντε των Κυπέλλων δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι το ίδιο πένθος που αλλάζει κατεύθυνση. Στις περισσότερες αναγνώσεις, είναι η αρχή της παρηγοριάς — ο άνθρωπος στρέφεται επιτέλους προς τα κύπελλα που έμειναν, αποδέχεται αυτό που χάθηκε, συγχωρεί ή συγχωρεί τον εαυτό του, και κοιτάζει ξανά μπροστά. Είναι η κάρτα της αργής ανάρρωσης, της συμφιλίωσης με το παρελθόν, της επιστροφής ανάμεσα στους ανθρώπους.

Μπορεί επίσης να μιλά για το πένθος που στρέφεται προς τα μέσα: τη θλίψη που κρατιέται και δεν λέγεται, τον καημό που μεταμφιέζεται, τη μεταμέλεια που την αναμασά κανείς σιωπηλά και δεν λύνεται. Σε αυτή την περίπτωση, η κάρτα ζητά να αναγνωριστεί ο πόνος φωναχτά — μαζί με έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης — ώστε να μπορέσει να αρχίσει να περνά.

Το Πέντε των Κυπέλλων στην αγάπη

Στην αγάπη, το Πέντε των Κυπέλλων μιλά για απογοήτευση: έναν χωρισμό, έναν καβγά, μια προσδοκία που ο άλλος δεν εκπλήρωσε, μια μεταμέλεια για κάτι που ειπώθηκε ή έγινε. Σε όποιον είναι μόνος, μπορεί να περιγράφει κάποιον που είναι ακόμη δεμένος με μια παλιά σχέση και δεν καταφέρνει να ανοιχτεί σε μια άλλη.

Θυμίζει όμως και αυτό που έμεινε όρθιο: σε μια σχέση που περνά κρίση, τη στοργή που υπάρχει ακόμη· ύστερα από έναν χωρισμό, τη δυνατότητα να αγαπήσετε ξανά. Ανάποδο, αναγγέλλει τη συμφιλίωση — με το άλλο πρόσωπο ή με το παρελθόν — και το τέλος ενός καιρού θλίψης.

Το Πέντε των Κυπέλλων στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, μιλά για ένα έργο που δεν πήγε όπως το περιμένατε, για μια χαμένη ευκαιρία, για μια απογοήτευση από συναδέλφους ή από μια εταιρεία. Η συμβουλή είναι να εκτιμήσετε αυτό που έχετε ακόμη — πείρα, επαφές, δεξιότητες — και να μην αφήσετε μια αναποδιά να ορίσει τα πάντα.

Στα χρήματα, μπορεί να δείχνει μια απώλεια ή ένα έξοδο για το οποίο μετανιώνετε. Σπάνια είναι καταστροφή: είναι ένα μέρος που έφυγε. Ανάποδο, δείχνει ανάκαμψη, την ικανότητα να μάθετε από το λάθος και να ξαναχτίσετε με ό,τι περίσσεψε.

Το Πέντε των Κυπέλλων στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις ευεξίας, το Πέντε των Κυπέλλων μιλά για θλίψη και για συναισθηματική κούραση, και για τη σημασία του να μην τις ζείτε μόνοι: το να μιλήσετε με έναν κοντινό άνθρωπο, ή με έναν επαγγελματία αν η θλίψη παρατείνεται, είναι βήμα φροντίδας και όχι αδυναμίας. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία ιατρική φροντίδα: η ανάγνωση μιλά για στάση και για τάση, και όχι για διάγνωση.

Το Πέντε των Κυπέλλων στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, το Πέντε των Κυπέλλων είναι η κάρτα της απο-προσκόλλησης που τη διδάσκει ο πόνος. Αυτό που χάνεται μαθαίνει να ξεχωρίζει κανείς το ουσιώδες από το επουσιώδες, και η θλίψη, όταν βιώνεται ως το τέλος, ανοίγει χώρο για κάτι άλλο. Για πολλούς αναγνώστες, τα όρθια κύπελλα είναι η εικόνα της χάρης που παραμένει παρούσα ακόμη και στις χειρότερες στιγμές, περιμένοντας να στρέψει κανείς το πρόσωπο προς αυτήν.

Το Πέντε των Κυπέλλων ως συμβουλή

Ως συμβουλή, το Πέντε των Κυπέλλων λέει: κλάψτε ό,τι έχετε να κλάψετε, αλλά μη μείνετε με την πλάτη γυρισμένη στη ζωή. Δώστε στη θλίψη τον χρόνο της και, όταν μπορέσετε, στραφείτε προς αυτό που έμεινε όρθιο. Μετρήστε όσα έχετε ακόμη. Ζητήστε βοήθεια, αν τη χρειάζεστε. Ό,τι χύθηκε δεν γυρίζει στο κύπελλο — τα άλλα κύπελλα όμως παραμένουν γεμάτα.

Το Πέντε των Κυπέλλων στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια απώλεια ή μια απογοήτευση που βαραίνει ακόμη, και που εξηγεί ένα μέρος από όσα ζείτε τώρα.

Στο παρόν

Ένας καιρός θλίψης ή μεταμέλειας· υπερβολική προσοχή σε ό,τι απέτυχε.

Στο μέλλον

Μια πιθανή απογοήτευση, συνήθως μερική· καλό είναι να μη στηρίξετε όλες τις προσδοκίες στο ίδιο σημείο.

Ως εμπόδιο

Η προσκόλληση σε ό,τι χάθηκε, που εμποδίζει να δείτε και να αξιοποιήσετε ό,τι υπάρχει ακόμη.

Ως αποτέλεσμα

Το ζήτημα δεν εξελίσσεται όπως θα θέλατε, αλλά αφήνει κάτι όρθιο πάνω στο οποίο μπορεί κανείς να ξαναχτίσει.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το Πέντε είναι η δοκιμασία: η μορφή του Τέσσερα σπάει, και υπάρχει απώλεια, τριβή ή έλλειψη. Είναι το σκαλοπάτι που αναγκάζει σε κίνηση. Στη σειρά των Κυπέλλων — τη σειρά του Νερού, του αισθήματος και των δεσμών —, η δοκιμασία είναι συναισθηματική: η σταθερότητα του Τέσσερα, που δεν είχε πια καμία γεύση, διαλύεται, και αυτό που ήταν πλήξη γίνεται αληθινή απώλεια. Είναι όμως και αυτό που αναγκάζει τον άνθρωπο να φύγει από τη θέση του και να αναζητήσει το πέρασμα του Έξι.

Στην παράδοση της Golden Dawn, το Πέντε των Κυπέλλων αντιστοιχεί στον Άρη στον Σκορπιό και φέρει τον τίτλο «Κύριος της Απώλειας στην Απόλαυση». Ο Άρης είναι ο πλανήτης της τομής και της σύγκρουσης· ο Σκορπιός, ζώδιο του Νερού, είναι το ζώδιο των βαθιών συναισθημάτων, των απωλειών και των μεταμορφώσεων. Η ένωση των δύο δίνει στην κάρτα την ένταση του πόνου της — και μαζί την ιδέα ότι αυτό που χάνεται μεταμορφώνει εκείνον που το χάνει.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Έξι των Κυπέλλων — Νοσταλγία για όποιον χάθηκε· ή η παρηγοριά που έρχεται μέσα από καλές αναμνήσεις και παλιούς ανθρώπους.
• Τρία των Σπαθιών — Ένας βαθύς ερωτικός καημός· ο πόνος ενός χωρισμού ή μιας προδοσίας.
• Ο Θάνατος — Ένα οριστικό τέλος που χρειάζεται να θρηνηθεί για να μπορέσει να αρχίσει κάτι άλλο.
• Το Αστέρι — Η ελπίδα που επιστρέφει ύστερα από το πένθος· αργή και σίγουρη επούλωση.
• Οκτώ των Κυπέλλων — Απομάκρυνση από ό,τι δεν μπορεί πια να σωθεί και αναχώρηση σε αναζήτηση κάτι άλλου.
• Η Κρίση — Μια δεύτερη ευκαιρία· η συγχώρεση που λύνει τη μεταμέλεια.
• Άσος των Κυπέλλων — Μια καρδιά που ανοίγει ξανά· μια καινούργια στοργή ύστερα από την απώλεια.
• Πέντε των Πεντάκλων — Μια περίοδος στέρησης, υλικής και συναισθηματικής· η αίσθηση ότι μένει κανείς απ' έξω.
• Ο Ερημίτης — Ένα πένθος που βιώνεται σε περισυλλογή· χρόνος μοναχικός για να κατανοηθεί ό,τι συνέβη.
• Έξι των Ράβδων — Ανάκαμψη και αναγνώριση ύστερα από μια αναποδιά: ό,τι έπεσε δεν εμποδίζει τη νίκη.