Οκτώ των Κυπέλλων: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, η σκηνή διαδραματίζεται σε μια παραλία, νύχτα. Ένας άντρας με γκρίζα μαλλιά και λευκή γενειάδα, με έναν κόκκινο μανδύα πιασμένο στον ώμο με μια στρογγυλή πόρπη, βαδίζει προς τον θεατή, στηριγμένος σε ένα ξύλινο ραβδί. Έχει αφήσει πίσω του την άκρη του νερού και τα κύπελλα, και έχει πρόσωπο σοβαρό και βλέμμα στραμμένο μπροστά· στην άμμο φαίνονται ίχνη από βήματα. Πίσω του έμειναν τα οκτώ χρυσά κύπελλα: τέσσερα στη σειρά πάνω στην άμμο, και άλλα τέσσερα στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο, σε μια στενή στήλη, πάνω σε έναν βράχο στα δεξιά. Μια πανσέληνος, μεγάλη και κιτρινωπή, φωτίζει τον σκούρο μπλε ουρανό και σχεδιάζει στο νερό ένα μονοπάτι από φως. Στα δεξιά υψώνονται ψηλοί απόκρημνοι βράχοι· σε πρώτο πλάνο, θύσανοι από ξερό χορτάρι των αμμόλοφων και πέτρες.

Το Rider-Waite-Smith, του 1909, δίνει την ίδια ιδέα με άλλον τρόπο. Εκεί τα οκτώ κύπελλα βρίσκονται σε πρώτο πλάνο, πέντε κάτω και τρία πάνω, με ένα κενό ανάμεσά τους, σαν να λείπει ένα. Ο άντρας, κι αυτός με κόκκινο μανδύα και με κόκκινες μπότες, έχει την πλάτη γυρισμένη στον θεατή και ανεβαίνει ήδη ένα πετρώδες έδαφος προς σκοτεινά βουνά, πλάι σε ένα ποτάμι, με ένα ραβδί στο χέρι. Στον ουρανό, το φεγγάρι είναι ένας δίσκος με μια ημισέληνο και ένα πρόσωπο σε προφίλ, με κλειστά μάτια. Η ζωγραφική του Sol da Alma διατηρεί τον κόκκινο μανδύα, το ραβδί, τη νύχτα, το φεγγάρι και τα κύπελλα που έμειναν πίσω, αλλά δείχνει τον άντρα από μπροστά, να βαδίζει προς τον θεατή, αντικαθιστά τα βουνά με τη θάλασσα και χωρίζει τα κύπελλα σε δύο ομάδες — μια σειρά στο έδαφος και έναν πύργο πάνω στον βράχο — αντί για τη μία και μοναδική στοίβα του πρωτοτύπου.

Στο Ταρό της Μασσαλίας, όπως σε όλες τις αριθμημένες κάρτες της Μικρής Αρκάνας αυτής της τράπουλας, δεν υπάρχει σκηνή: μόνο οκτώ κύπελλα διατεταγμένα συμμετρικά, πλεγμένα με κλαδιά και σχηματοποιημένα λουλούδια. Η μορφή του ταξιδιώτη που γυρίζει την πλάτη είναι επινόηση του Rider-Waite-Smith, και από αυτήν γεννήθηκε σχεδόν όλο το νόημα που δίνεται σήμερα στην κάρτα.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Τα πάντα σε αυτή την κάρτα μιλούν για ένα και το αυτό πράγμα: την απόσταση που παίρνει κανείς από ό,τι είχε. Κάθε λεπτομέρεια προσθέτει μια απόχρωση.

Τα κύπελλα πίσω από την πλάτη

Στο Sol da Alma, ο άντρας βαδίζει προς τον θεατή και τα κύπελλα μένουν πίσω του: δεν είναι πια στραμμένος προς αυτό που άφησε. Το πρόσωπο είναι σοβαρό και το βλέμμα πηγαίνει μπροστά. Η απόφαση έχει παρθεί· αυτό που απομένει είναι ο δρόμος.

Τα ακέραια κύπελλα

Κανένα δεν είναι σπασμένο ούτε αναποδογυρισμένο. Αυτό που εγκαταλείπεται δεν είναι ένα ερείπιο — είναι κάτι που μάλιστα λειτουργούσε, αλλά έπαψε να δίνει νόημα. Αυτό ξεχωρίζει την κάρτα από το Πέντε των Κυπέλλων, όπου υπάρχουν πεσμένα κύπελλα.

Τα κύπελλα χωρισμένα σε δύο ομάδες

Στο Sol da Alma, τέσσερα στην άμμο και τέσσερα σε έναν πύργο πάνω στον βράχο: ό,τι μαζεύτηκε στο έδαφος της ζωής και ό,τι στοιβάχτηκε με κόπο. Ούτε το ένα ούτε το άλλο τον κρατά.

Ο κόκκινος μανδύας

Η ζωή, το αίμα, η θέληση που υπάρχει ακόμη. Όποιος φεύγει δεν φεύγει άδειος: παίρνει μαζί του τη ζεστασιά που τα κύπελλα δεν του έδιναν πια.

Το ραβδί

Το στήριγμα εκείνου που έχει να κάνει μακρύ δρόμο. Είναι μια αναχώρηση μελετημένη, όχι ένα τρεχαλητό.

Τα γκρίζα μαλλιά

Στο Sol da Alma, το πρόσωπό του φαίνεται: γκρίζα μαλλιά, λευκή γενειάδα. Ο ταξιδιώτης δεν είναι νέος, είναι κάποιος με παρελθόν. Η κάρτα μιλά συχνά για μια αναχώρηση που γίνεται με πείρα, ύστερα από πολύ καιρό προσπάθειας.

Το φεγγάρι

Η νύχτα, ο εσωτερικός χρόνος, η διαίσθηση που οδηγεί όταν δεν υπάρχει πια καθαρό φως. Η απόφαση να φύγει κανείς σπάνια παίρνεται στο φως της ημέρας· ωριμάζει στο σκοτάδι.

Το μονοπάτι από φως στο νερό

Μια πορεία που δεν είναι στέρεη σαν δρόμος, αλλά φαίνεται. Στο Sol da Alma μένει πίσω από τον άντρα, κοντά στα κύπελλα: δεν βαδίζει πια προς το νερό, βγαίνει από αυτό στη στεριά.

Οι πατημασιές στην άμμο

Ό,τι έμεινε χαραγμένο από τον δρόμο που έχει ήδη γίνει. Η παλίρροια θα τις σβήσει: το παρελθόν δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να ορίζει.

Οι απόκρημνοι βράχοι και η θάλασσα

Ο τόπος από τον οποίο φεύγει ο άντρας: το νερό, το συναίσθημα, ό,τι ήταν γνώριμο. Στο Rider-Waite-Smith, ο ταξιδιώτης πηγαίνει προς τα βουνά· εδώ αφήνει τη θάλασσα και τους βράχους πίσω από την πλάτη του και ακολουθεί έναν δρόμο που ακόμη δεν φαίνεται.

Η ιστορία του Οκτώ των Κυπέλλων

Η σειρά των Κυπέλλων είναι τόσο παλιά όσο και το ταρό. Οι πρώτες τράπουλες, ζωγραφισμένες στη βόρεια Ιταλία τον 15ο αιώνα — εκείνες του Μιλάνου, φτιαγμένες για τους Visconti και τους Sforza γύρω στο 1450, είναι οι πιο γνωστές —, είχαν ήδη τις τέσσερις λατινικές σειρές: κύπελλα, νομίσματα, σπαθιά και ραβδιά. Σε αυτές τις τράπουλες, και αργότερα σε εκείνες της Μασσαλίας, που πήραν την οριστική τους μορφή ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, το Οκτώ των Κυπέλλων ήταν μόνο αυτό: οκτώ κύπελλα σχεδιασμένα πάνω στην κάρτα, χωρίς μορφή και χωρίς ιστορία. Χρησίμευε για να παίζεται το παιχνίδι των tarocchi, όχι για να διαβάζεται η μοίρα.

Η έννοια της «αναχώρησης» είναι σύγχρονη. Ήρθε από το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn, στα τέλη του 19ου αιώνα, που έδωσε σε κάθε αριθμημένη κάρτα της Μικρής Αρκάνας έναν τίτλο και έναν πλανήτη σε ένα ζώδιο. Το Οκτώ των Κυπέλλων πήρε τον Κρόνο στους Ιχθύς και τον τίτλο «Κύριος της Εγκαταλειμμένης Επιτυχίας»: μια επιτυχία που αφήνεται, κάτι κατακτημένο που μένει πίσω. Ο Arthur Edward Waite και η Pamela Colman Smith, που προέρχονταν από αυτόν τον κύκλο, μετέφρασαν την ιδέα σε εικόνα στην τράπουλα του 1909 — την πρώτη ευρείας διάδοσης με σκηνές σε όλες τις μικρές κάρτες. Ο ταξιδιώτης με τον κόκκινο μανδύα που ανεβαίνει προς τα βουνά είναι δικό τους έργο.

Στην τράπουλα Thoth, του Aleister Crowley και της Frieda Harris, η ίδια κάρτα ονομάζεται «Νωθρότητα»: μια πιο σκληρή ανάγνωση, που τονίζει την κούραση και τη στασιμότητα αντί για την αναχώρηση. Οι περισσότερες σύγχρονες τράπουλες, μαζί και το Sol da Alma, ακολούθησαν την εικόνα του Rider-Waite-Smith και την ανάγνωση της σιωπηλής αναχώρησης.

Το Οκτώ των Κυπέλλων όρθιο: η σημασία

Όρθιο, το Οκτώ των Κυπέλλων είναι η κάρτα του να αφήνει κανείς κάτι πίσω του. Μιλά για μια στιγμή όπου ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι αυτό στο οποίο επένδυσε — μια σχέση, μια δουλειά, ένας τόπος, ένας τρόπος ζωής — δεν τον τρέφει πια, και αποφασίζει να φύγει. Όχι από οργή, ούτε από μια ξαφνική κρίση, αλλά από ένα είδος διαυγούς κούρασης: προσπάθησε, έδωσε ό,τι μπορούσε, και ήρθε η ώρα.

Είναι μια κάρτα αναζήτησης. Ο άντρας δεν ξεφεύγει από κάτι· πηγαίνει να βρει κάτι άλλο, ακόμη κι αν δεν ξέρει καλά τι. Συχνά εμφανίζεται όταν η εξωτερική ζωή είναι σε τάξη και, παρ’ όλα αυτά, λείπει το νόημα: η δουλειά πάει καλά αλλά δεν λέει τίποτα, το σπίτι είναι γεμάτο αλλά άδειο, οι φίλοι είναι οι ίδιοι αλλά οι κουβέντες έπαψαν να αγγίζουν. Το Οκτώ των Κυπέλλων είναι το θάρρος να το παραδεχτεί κανείς.

Δεν είναι εύκολη κάρτα. Το να φύγει κανείς κοστίζει, ιδίως όταν αυτό που αφήνει έχει αξία στα μάτια των άλλων. Γι’ αυτό είναι και κάρτα μιας μοναξιάς που επιλέγεται: ο ταξιδιώτης πηγαίνει μόνος, νύχτα, χωρίς μάρτυρες. Είναι όμως μια μοναξιά που ανοίγει δρόμο. Στη φιλοσοφία του Οκτώ — του αριθμού της κίνησης, του πράγματος που προχωρά —, αυτό είναι το Νερό που μπήκε στον δρόμο: το συναίσθημα που έπαψε να μένει ακίνητο.

Το Οκτώ των Κυπέλλων ανάποδο

Ανάποδο, το Οκτώ των Κυπέλλων δεν λέει το αντίθετο — «μείνετε, όλα είναι καλά». Λέει ότι η ίδια αναχώρηση έχει κολλήσει. Ο άνθρωπος ξέρει ότι θα έπρεπε να φύγει, και δεν φεύγει: από φόβο, από συνήθεια, από ενοχή, επειδή δεν ξέρει προς τα πού. Μένει δίπλα στα κύπελλα, κοιτάζοντας το φεγγάρι, με το ραβδί στο χέρι. Είναι ο δισταγμός εκείνου που μέσα του έχει ήδη φύγει αλλά εξακολουθεί να κατοικεί στο ίδιο μέρος.

Μπορεί επίσης να δείχνει μια επιστροφή: το γύρισμα σε μια σχέση, σε έναν τόπο ή σε ένα σχέδιο που είχε αφεθεί. Κάποτε είναι μια συνετή επιστροφή — γίνεται αντιληπτό ότι η αναχώρηση ήταν πρόωρη. Άλλοτε είναι μια υποτροπή σε αυτό από το οποίο είχε βγει κανείς, επειδή δεν υπήρχε εναλλακτική. Και υπάρχει ακόμη η υπερβολή: να φεύγει κανείς από όλα, πάντα, χωρίς να μένει ποτέ αρκετό καιρό ώστε κάτι να καρποφορήσει. Σε κάθε περίπτωση, η κάρτα ζητά μια ειλικρινή ερώτηση — τι είναι αυτό που πραγματικά με κρατά, ή με σπρώχνει;

Το Οκτώ των Κυπέλλων στην αγάπη

Στην αγάπη, το Οκτώ των Κυπέλλων μιλά συχνά για μια απομάκρυνση. Σε μια σχέση, μπορεί να είναι η στιγμή που ο ένας από τους δύο καταλαβαίνει ότι δεν νιώθει πια το ίδιο και αρχίζει να φεύγει, αργά και αθόρυβα — κάποτε χωρίς να έχει πει ακόμη τίποτα. Μπορεί επίσης να είναι ένας ήρεμος χωρισμός, χωρίς ενόχους: δύο άνθρωποι που έδωσαν ό,τι είχαν και ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Δεν μιλά πάντα για το τέλος της σχέσης· κάποτε μιλά για το τέλος μιας φάσης της, ενός τρόπου να είναι οι δύο μαζί που εξαντλήθηκε και πρέπει να αφεθεί.

Για όποιον είναι μόνος, η κάρτα ζητά να αφήσει το παρελθόν πριν αναζητήσει άλλον άνθρωπο: έναν παλιό έρωτα που πιάνει ακόμη χώρο, μια ελπίδα που δεν έχει πια νόημα. Ανάποδο, είναι η προσκόλληση σε κάποιον που δεν είναι πια διαθέσιμος, ή το πηγαινέλα μιας σχέσης όπου κανείς φεύγει και ξαναγυρίζει χωρίς να αλλάζει τίποτα.

Το Οκτώ των Κυπέλλων στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, είναι η κλασική κάρτα εκείνου που φεύγει από μια θέση που λειτουργεί αλλά δεν ικανοποιεί. Μιλά για αλλαγή σταδιοδρομίας, για ένα σχέδιο που εγκαταλείπεται ύστερα από πολύ κόπο, για μια εταιρεία που αφήνει κανείς για να αναζητήσει κάτι με περισσότερο νόημα. Σε μια ερώτηση για το αν πρέπει να μείνετε ή να φύγετε, γέρνει προς το να φύγετε — ζητά όμως η αποχώρηση να είναι προετοιμασμένη, με ραβδί και όχι με άδεια χέρια.

Στα χρήματα, μπορεί να δείχνει ότι παραιτείται κανείς από κάποια ασφάλεια με αντάλλαγμα την ελευθερία ή το νόημα: να κερδίζει λιγότερα για να ζει καλύτερα, να αφήσει μια επένδυση που δεν αποδίδει. Ανάποδο, προειδοποιεί να μη μένετε κάπου μόνο για τον μισθό, ώσπου το εσωτερικό κόστος να γίνει μεγαλύτερο από το κέρδος, ή να μη φύγετε χωρίς να έχετε σκεφτεί τι ακολουθεί.

Το Οκτώ των Κυπέλλων στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις για την ευεξία, το Οκτώ των Κυπέλλων μιλά για συναισθηματική κούραση και για την ανάγκη να απομακρυνθείτε από ό,τι σας φθείρει: ένα περιβάλλον, μια ρουτίνα, μια διαρκή απαίτηση. Μπορεί να υποδεικνύει απόσυρση, ξεκούραση, χρόνο μόνοι σας, ένα ταξίδι για να αλλάξετε παραστάσεις. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία ιατρική φροντίδα: εδώ, όπως σε κάθε κάρτα, η ανάγνωση μιλά για στάση και για τάση, και όχι για διάγνωση.

Το Οκτώ των Κυπέλλων στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, το Οκτώ των Κυπέλλων είναι η κάρτα εκείνου που αφήνει τις έτοιμες απαντήσεις για να αναζητήσει τις δικές του. Μπορεί να είναι η απομάκρυνση από μια πρακτική, από μια ομάδα ή από μια πίστη που δεν μιλά πια στον άνθρωπο· μπορεί να είναι η αρχή μιας αναζήτησης πιο μοναχικής και πιο αληθινής. Το φεγγάρι πάνω από τη θάλασσα θυμίζει ότι, σε αυτή τη φάση, βαδίζει κανείς περισσότερο με τη διαίσθηση παρά με τη βεβαιότητα, και ότι αυτό δεν είναι ελάττωμα του δρόμου: είναι η φύση του.

Το Οκτώ των Κυπέλλων ως συμβουλή

Ως συμβουλή, το Οκτώ των Κυπέλλων λέει: μη μένετε από συνήθεια. Αν αυτό δεν σας τρέφει πια, έχετε το δικαίωμα να φύγετε — χωρίς δράματα, χωρίς να κατηγορήσετε κανέναν, χωρίς να καταστρέψετε ό,τι μένει. Λέει επίσης: φύγετε με προσοχή. Πάρτε το ραβδί, διαλέξτε την ώρα και, αφού αποφασίσετε, κοιτάξτε μπροστά. Και δεχτείτε ότι η αναχώρηση είναι μια απώλεια, ακόμη κι όταν είναι η σωστή απόφαση.

Το Οκτώ των Κυπέλλων στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια αναχώρηση που άλλαξε τα πάντα: μια σχέση, ένα σπίτι ή μια δουλειά που αφέθηκε, και που το κενό της γίνεται ακόμη αισθητό — ή που για την ελευθερία της νιώθει κανείς ακόμη ευγνωμοσύνη.

Στο παρόν

Ο άνθρωπος απομακρύνεται από κάτι, ή ξέρει ήδη ότι πρέπει να το κάνει. Η στιγμή είναι στιγμή αποδέσμευσης.

Στο μέλλον

Μια αποχώρηση που έρχεται: αυτό που σήμερα ακόμη κρατά θα πάψει να κρατά.

Ως εμπόδιο

Η δυσκολία να αφήσει κανείς κάτι, ή, αντίθετα, η τάση να φεύγει από όλα πριν δώσει χρόνο.

Ως αποτέλεσμα

Το ζήτημα λύνεται με την αποχώρηση. Δεν είναι το τέλος της αναζήτησης: είναι η αρχή μιας άλλης.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το Οκτώ είναι ο αριθμός της εργασίας και της κίνησης: το πράγμα που προχωρά, το χέρι που επαναλαμβάνει. Στα Κύπελλα — τη σειρά του Νερού, του συναισθήματος και των δεσμών —, η κίνηση αυτή είναι η κίνηση του ίδιου του συναισθήματος, που παύει να μένει ακίνητο στο ίδιο σημείο και παίρνει τον δρόμο. Μετά το Επτά, όπου κανείς ονειρεύεται μόνος μπροστά σε πολλά κύπελλα, το Οκτώ είναι το πραγματικό βήμα: να πάψει να διαλέγει ανάμεσα σε ψευδαισθήσεις και να φύγει.

Στην Golden Dawn, η κάρτα αντιστοιχεί στον Κρόνο στους Ιχθύς. Ο Κρόνος είναι ο πλανήτης των ορίων, του χρόνου και του τέλους των πραγμάτων· οι Ιχθύες, το πιο ανοιχτό και πιο διάχυτο ζώδιο του Νερού, είναι το ζώδιο της διάλυσης και της αναζήτησης αυτού που βρίσκεται πέρα. Μαζί περιγράφουν καλά τη σκηνή: ένα όριο που φτάνει στο συναίσθημα, μια δομή που αφήνεται για να ακολουθήσει κανείς κάτι που ακόμη δεν έχει μορφή.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Ο Ερημίτης — Μια απόσυρση προς τα μέσα: χρόνος μοναξιάς, αναζήτηση νοήματος, εκούσια απομάκρυνση από τον θόρυβο.
• Ο Θάνατος — Ένα τέλος αληθινό και αποδεκτό: αυτό που αφήνεται δεν επιστρέφει, και ο δρόμος μένει ελεύθερος.
• Το Φεγγάρι — Αναχώρηση χωρίς να φαίνεται καλά το πού· εμπιστοσύνη στη διαίσθηση, αλλά δυσπιστία απέναντι στις ψευδαισθήσεις του δρόμου.
• Έξι των Σπαθιών — Μια αλλαγή σπιτιού, πόλης ή χώρας: το πέρασμα σε πιο ήρεμο έδαφος.
• Δέκα των Κυπέλλων — Το να αφήνει κανείς μια αρμονία που υπήρχε πια μόνο στη φωτογραφία· ή να φεύγει από το σπίτι για να χτίσει το δικό του.
• Πέντε των Κυπέλλων — Μετά το πένθος, η απόφαση να προχωρήσει κανείς: ό,τι χάθηκε μένει πίσω και ό,τι απομένει πηγαίνει μαζί του.
• Επτά των Κυπέλλων — Το να αφήσει κανείς τις ψευδαισθήσεις και τα ατέλειωτα ενδεχόμενα για να ακολουθήσει ένα μόνο πράγμα.
• Οκτώ των Πεντάκλων — Αλλαγή τέχνης: η έξοδος από μια δουλειά για να μάθει κανείς μια άλλη με περισσότερο νόημα.
• Το Αστέρι — Μια αναχώρηση που φέρνει ελπίδα: ο νέος δρόμος είναι πιο φωτεινός απ’ όσο φαίνεται.
• Τέσσερα των Σπαθιών — Στάση πριν από την αναχώρηση: ξεκούραση, σκέψη και προετοιμασία της αποχώρησης.
• Έξι των Κυπέλλων — Η επιστροφή σε έναν άνθρωπο ή σε έναν τόπο του παρελθόντος — ή η ανάγκη να μείνει πίσω η νοσταλγία.