Ο Ιεροφάντης: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, Ο Ιεροφάντης είναι ένας ηλικιωμένος άνδρας με λευκή γενειάδα, καθισμένος στα πέτρινα σκαλοπάτια μιας ψηλής κόγχης, σε μια εκκλησία ή έναν ναό. Φορά ένα χρυσό στέμμα κι ένα κόκκινο φελόνιο με χρυσά κεντήματα και έναν χρυσό σταυρό στο στήθος, πάνω από έναν λευκό χιτώνα. Σηκώνει το δεξί χέρι ανοιχτό, σε χειρονομία ευλογίας, και με το αριστερό κρατά μια ψηλή, χρυσή ποιμαντορική ράβδο, που καταλήγει σε έναν περίτεχνο σταυρό. Πίσω του, ο τοίχος είναι γαλαζοπράσινος και, εκεί ψηλά, ένα στενό τοξωτό παράθυρο αφήνει να μπει μια ακτίνα φωτός. Οι πέτρινοι τοίχοι στα πλάγια είναι φθαρμένοι, με κηλίδες χρυσού και σκουριάς. Στις κάτω γωνίες, δύο μορφές καθισμένες ή γονατιστές τον κοιτάζουν: αριστερά, ένας γενειοφόρος άνδρας με ανοιχτόχρωμο σάλι· δεξιά, μια άλλη μορφή με μπλε κεντημένα ρούχα, κομμένη από το περιθώριο της κάρτας.

Το Rider-Waite-Smith, του 1909, έχει την ίδια δομή, και από αυτήν ξεκινά η ζωγραφική του Sol da Alma: ο άνδρας καθισμένος σε ψηλή θέση, ντυμένος στα κόκκινα, το χέρι υψωμένο να ευλογεί, η ράβδος με τον σταυρό, οι δύο μορφές σε πρώτο πλάνο. Οι διαφορές όμως είναι πολλές. Στο RWS ο Ιεροφάντης φορά μια τιάρα με τρία στέμματα και ευλογεί με δύο δάχτυλα υψωμένα· η ράβδος έχει τριπλό σταυρό· κάθεται ανάμεσα σε δύο γκρίζες κολόνες· οι δύο μορφές είναι μοναχοί με ξυρισμένη κορυφή, με την πλάτη γυρισμένη, με άμφια διακοσμημένα με τριαντάφυλλα και κρίνους· και στα πόδια του βρίσκονται δύο σταυρωτά κλειδιά. Στο Sol da Alma η τιάρα έγινε στέμμα, η ευλογία δίνεται με ολόκληρο το χέρι, οι κολόνες έδωσαν τη θέση τους σε μια κόγχη με ένα φωτεινό παράθυρο, και τα κλειδιά δεν διακρίνονται καθαρά.

Στο Ταρό της Μασσαλίας, η κάρτα ονομάζεται Le Pape: ο Πάπας, με τριπλή τιάρα και σταυρό με τρεις κεραίες, καθισμένος ανάμεσα σε δύο κολόνες, να ευλογεί δύο μικρότερες μορφές που βρίσκονται μπροστά του, με την πλάτη προς τον θεατή. Είναι η σκηνή που περιγράφει το τραπέζι του Sol da Alma — ο εξωτερικός δάσκαλος ανάμεσα σε δύο κολόνες, μπροστά σε δύο μαθητές.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Τα πάντα σε αυτή την κάρτα μιλούν για μετάδοση: για κάτι που κατεβαίνει από ψηλά, περνά από κάποιον και φτάνει σε άλλους. Κάθε στοιχείο προσθέτει μια απόχρωση σε αυτή την ιδέα.

Το χέρι που ευλογεί

Η διδασκαλία, η συμβουλή, η έγκριση. Είναι η χειρονομία εκείνου που μεταδίδει, και όχι εκείνου που διατάζει. Στο RWS, δύο δάχτυλα υψωμένα· στο Sol da Alma, ολόκληρο το χέρι ανοιχτό.

Η ράβδος με τον σταυρό

Η πνευματική εξουσία και η ευθύνη της καθοδήγησης. Στο RWS ο σταυρός είναι τριπλός, σημάδι μιας εξουσίας που εκτείνεται σε πολλά επίπεδα.

Το στέμμα ή η τιάρα

Η εξουσία που αναγνωρίζεται από μια κοινότητα. Ο Ιεροφάντης δεν διορίζει μόνος του τον εαυτό του: εκλέγεται και γίνεται αποδεκτός.

Οι δύο μορφές

Οι μαθητές, οι σπουδαστές, οι πιστοί — όποιος δέχεται τη διδασκαλία. Είναι δύο γιατί η παράδοση είναι κοινή: δεν υπάρχει δάσκαλος χωρίς κάποιον που μαθαίνει.

Τα σταυρωτά κλειδιά

Στο RWS, στα πόδια του Ιεροφάντη: τα κλειδιά του Αγίου Πέτρου, η εξουσία να ανοίγει και να κλείνει, να δίνει πρόσβαση στη γνώση και στο ιερό.

Οι κολόνες, ή η κόγχη

Ο ναός, ο θεσμός, η δομή που φυλάει την παράδοση. Στο Sol da Alma, η κόγχη από φθαρμένη πέτρα λέει ότι αυτή η δομή είναι παλιά.

Το φωτεινό παράθυρο

Μια λεπτομέρεια που ανήκει στο Sol da Alma: το φως που έρχεται από ψηλά και περνά από ένα στενό άνοιγμα. Η αληθινή διδασκαλία είναι αυτό το φως, και όχι οι τοίχοι.

Το κόκκινο του φελονίου

Η αφοσίωση, η δέσμευση, η ζωή στην υπηρεσία ενός σκοπού. Από κάτω, το λευκό του χιτώνα μιλά για την πρόθεση.

Τα σκαλοπάτια

Η ιεραρχία και ο δρόμος: υπάρχουν βαθμίδες γνώσης, και ανεβαίνει κανείς από τη μία στην άλλη με χρόνο και μάθηση.

Η ιστορία του Ιεροφάντη

Στις τράπουλες ταρό του 15ου αιώνα, αυτή η κάρτα ήταν Il Papa — ο Πάπας, η ανώτατη αρχή της Εκκλησίας. Δίπλα στον Αυτοκράτορα, την Αυτοκράτειρα και την Πάπισσα, συμπλήρωνε την ιεραρχία του κόσμου όπως την έβλεπαν οι Ιταλοί της εποχής: δύο κοσμικές εξουσίες, δύο πνευματικές εξουσίες. Στο Ταρό της Μασσαλίας, που παγιώθηκε ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, ονομάζεται Le Pape, με την τριπλή τιάρα, τον σταυρό με τις τρεις κεραίες και δύο μοναχούς με ξυρισμένη κορυφή γονατισμένους μπροστά του.

Επειδή ήταν μια τόσο ρητά θρησκευτική μορφή, ο Πάπας αντικαταστάθηκε, σε ορισμένες μεταγενέστερες τράπουλες, από άλλα πρόσωπα, για να αποφευχθούν προβλήματα με την εξουσία της Εκκλησίας. Οι αποκρυφιστές του 18ου και του 19ου αιώνα, από την πλευρά τους, θέλησαν να δουν σε αυτόν έναν ιερέα των αρχαίων μυστηρίων, και όχι τον επικεφαλής της Εκκλησίας της Ρώμης.

Το όνομα «Ιεροφάντης» είναι ελληνικό και σημαίνει, κατά λέξη, «εκείνος που φανερώνει τα ιερά». Ήταν ο τίτλος του ιερέα που τελούσε τα Ελευσίνια μυστήρια, στην αρχαία Ελλάδα. Αυτό το όνομα διάλεξε ο Arthur Edward Waite για την κάρτα στην τράπουλα του 1909, που σχεδίασε η Pamela Colman Smith, ακολουθώντας την Golden Dawn, η οποία της είχε αποδώσει το ζώδιο του Ταύρου και το γράμμα Vav. Η εικόνα έμεινε πολύ κοντά στον Πάπα της Μασσαλίας, το όνομα όμως άλλαξε το νόημα: δεν είναι πια ο αρχηγός μιας Εκκλησίας, είναι οποιοσδήποτε δάσκαλος μεταδίδει μια παραδοσιακή γνώση. Έτσι τον διαβάζει το Sol da Alma.

Ο Ιεροφάντης όρθιος: η σημασία

Όρθιος, Ο Ιεροφάντης είναι η κάρτα της μετάδοσης. Μιλά για ό,τι μαθαίνει κανείς από όσους ήρθαν πριν: έναν καθηγητή, έναν δάσκαλο, έναν σύμβουλο, μια παράδοση, μια σχολή. Λέει ότι υπάρχει ένας δρόμος ήδη χαραγμένος και ότι, αυτή τη στιγμή, αξίζει να τον ακολουθήσετε — να μάθετε τους κανόνες πριν σκεφτείτε να τους αλλάξετε.

Είναι επίσης η κάρτα των θεσμών και των επίσημων δεσμεύσεων: ο γάμος, το συμβόλαιο, το πτυχίο, ο όρκος, η τελετή που σηματοδοτεί ένα πέρασμα. Σε ένα άπλωμα, μπορεί να αναγγέλλει μια τέτοια στιγμή, ή να ζητά να δοθεί επίσημη μορφή σε κάτι που ως τώρα ήταν άτυπο.

Τέλος, Ο Ιεροφάντης μιλά για το ανήκειν και για τις κοινές αξίες: την οικογένεια, την κοινότητα, την πίστη, την ομάδα με την οποία μοιράζεται κανείς μια θεώρηση του κόσμου. Λέει ότι υπάρχει ένα πλαίσιο που δίνει νόημα, και ότι δεν χρειάζεται να τα επινοήσετε όλα από την αρχή. Η δύναμη αυτής της κάρτας βρίσκεται στη συνέχεια.

Ο Ιεροφάντης ανάποδος

Ανάποδος, Ο Ιεροφάντης δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι η ίδια παράδοση που έχασε τη ζωή της. Ο κανόνας συνεχίζεται, αλλά κανείς δεν ξέρει πια γιατί· η διδασκαλία επαναλαμβάνεται χωρίς να κατανοείται· ο θεσμός προστατεύει τον εαυτό του αντί να υπηρετεί. Μπορεί να μιλά για δόγμα, για κομφορμισμό, για υποκρισία, για πίεση να ακολουθήσετε αυτό που περιμένουν οι άλλοι, ή για έναν σύμβουλο που δεν αξίζει την εμπιστοσύνη που του δείχνουν.

Μπορεί επίσης να μιλά για την αντίθετη αντίδραση: τη θέληση να σπάσει κανείς τους κανόνες, να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο, να αμφισβητήσει την εξουσία. Δεν είναι πάντα αρνητικό — υπάρχουν παραδόσεις που χρειάζεται να αμφισβητηθούν. Η συμβουλή είναι να ξεχωρίσετε το πνεύμα από το γράμμα: να κρατήσετε ό,τι έχει ακόμη νόημα και να αφήσετε ό,τι επαναλαμβάνεται μόνο από συνήθεια.

Ο Ιεροφάντης στην αγάπη

Στην αγάπη, Ο Ιεροφάντης είναι η κάρτα της επίσημης δέσμευσης: ο αρραβώνας, ο γάμος, η απόφαση να επισημοποιηθεί μια σχέση. Μιλά για μια παραδοσιακή σχέση, με κοινές αξίες και σχέδια με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, που συχνά έχει την έγκριση της οικογένειας. Για όποιον είναι μόνος, μπορεί να δείχνει μια γνωριμία μέσω φίλων, της οικογένειας ή μιας κοινότητας, ή κάποιον με στέρεες αξίες.

Ανάποδος, μπορεί να μιλά για μια σχέση που βιώνεται από υποχρέωση, για οικογενειακές πιέσεις, για διαφορές αξιών ή πεποιθήσεων που βαραίνουν το ζευγάρι. Μπορεί επίσης να δείχνει τη θέληση να ζήσετε την αγάπη με έναν λιγότερο συμβατικό τρόπο.

Ο Ιεροφάντης στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, Ο Ιεροφάντης ευνοεί τη διδασκαλία, την κατάρτιση, τη μαθητεία δίπλα σε κάποιον πιο έμπειρο και τους μεγάλους θεσμούς: σχολεία, πανεπιστήμια, δημόσια διοίκηση, επιχειρήσεις με στέρεη κουλτούρα, θρησκευτικές οργανώσεις ή συλλόγους. Μπορεί να αναγγέλλει ένα πρόγραμμα σπουδών, μια πιστοποίηση, έναν μέντορα, ή την ένταξη σε μια ομάδα με σαφείς κανόνες. Λέει ότι ο δρόμος είναι να ακολουθήσετε τις διαδικασίες και να μάθετε από όσους ξέρουν.

Στα χρήματα, ζητά σύνεση και συμβατικές λύσεις: τράπεζες, συμβούλους, ασφαλή προϊόντα, γνωστούς κανόνες. Ανάποδος, προειδοποιεί για ιδιοτελείς συμβουλές, για την ακαμψία ενός θεσμού, ή για τον πειρασμό να παρακαμφθούν οι κανόνες.

Ο Ιεροφάντης στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις για την ευεξία, Ο Ιεροφάντης θυμίζει πόσο σημαντικό είναι να ακολουθείτε μια καλή συμβουλή και να διατηρείτε σταθερές συνήθειες, μαθημένες από όσους ξέρουν. Ανάποδος, μπορεί να μιλά για ρουτίνες που επαναλαμβάνονται χωρίς πεποίθηση. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία φροντίδα υγείας: η ανάγνωση μιλά για στάση, και όχι για διάγνωση.

Ο Ιεροφάντης στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, Ο Ιεροφάντης είναι ο δάσκαλος, η παράδοση, η σχολή: η πνευματικότητα που βιώνεται μέσα σε κοινότητα, με τελετουργίες, κείμενα και διδασκαλίες που έχουν παραδοθεί. Λέει ότι υπάρχει σοφία σε ό,τι μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, και ότι αξίζει να μαθαίνει κανείς με ταπεινότητα. Εκεί που Η Ιέρεια διδάσκει να ακούτε μέσα σας, Ο Ιεροφάντης διδάσκει να ακούτε εκείνον που έχει ήδη διανύσει τον δρόμο. Ανάποδος, μπορεί να δείχνει την ανάγκη να βρείτε έναν δικό σας δρόμο, έξω από τις κληρονομημένες μορφές — ή τον κίνδυνο να ακολουθείτε μια αυθεντία χωρίς να την αμφισβητείτε.

Ο Ιεροφάντης ως συμβουλή

Ως συμβουλή, Ο Ιεροφάντης λέει: μάθετε από όσους ξέρουν. Αναζητήστε έναν δάσκαλο, ζητήστε μια συμβουλή, ακολουθήστε τη μέθοδο που έχει ήδη αποδείξει ότι λειτουργεί. Αναλάβετε τις δεσμεύσεις που οφείλετε να αναλάβετε, και δώστε τους τη μορφή που τους αρμόζει. Κρατήστε όμως το πνεύμα ζωντανό: ακολουθήστε τον κανόνα όσο χρησιμεύει, και να ξέρετε να ρωτάτε γιατί.

Ο Ιεροφάντης στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια ανατροφή, μια παράδοση ή ένας δάσκαλος που σας σημάδεψαν· αξίες που παραλάβατε και που ακόμη και σήμερα σας καθοδηγούν.

Στο παρόν

Η στιγμή να μάθετε, να ζητήσετε συμβουλή ή να αναλάβετε μια επίσημη δέσμευση.

Στο μέλλον

Ένας γάμος, ένα συμβόλαιο, ένα πρόγραμμα σπουδών, η είσοδος σε έναν θεσμό ή σε μια ομάδα.

Ως εμπόδιο

Ο κομφορμισμός, ένας άκαμπτος κανόνας, η πίεση της οικογένειας ή της κοινωνίας, ή ένας κακός σύμβουλος.

Ως αποτέλεσμα

Η επίσημη αναγνώριση: αυτό που αναζητούσατε αποκτά μορφή, νομιμότητα και θέση.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το πέντε είναι η δοκιμασία: η μορφή του τέσσερα σπάει, και υπάρχει τριβή ή έλλειψη — είναι το σκαλοπάτι που αναγκάζει να κινηθεί κανείς. Μετά τον Αυτοκράτορα, που κλείνει την υλική τάξη, Ο Ιεροφάντης την ανοίγει σε μια άλλη διάσταση: το νόημα, τις αξίες, αυτό που δεν φαίνεται. Είναι η απόδειξη ότι η δομή μόνη της δεν αρκεί. Είναι όμως και ο αριθμός της πρόκλησης: η διδασκαλία έχει αξία μόνο αν τη δοκιμάσει στην πράξη εκείνος που τη δέχεται.

Στην παράδοση της Golden Dawn αντιστοιχεί στο ζώδιο του Ταύρου — ζώδιο της γης, της σταθερότητας, της υπομονής και όσων διαρκούν — και στο εβραϊκό γράμμα Vav, που το όνομά του σημαίνει «καρφί» ή «γάντζος»: αυτό που συνδέει ένα πράγμα με ένα άλλο. Ο Ιεροφάντης είναι ακριβώς αυτό: ο κρίκος ανάμεσα σε ό,τι βρίσκεται πάνω και σε ό,τι βρίσκεται κάτω, ανάμεσα στην αρχαία γνώση και σε εκείνον που θα τη δεχτεί.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Οι Εραστές — Γάμος ή επίσημη δέσμευση· μια ένωση ευλογημένη και αναγνωρισμένη.
• Ο Αυτοκράτορας — Θεσμοί, εξουσία και κανόνες· μια δομή πολύ σταθερή, μερικές φορές άκαμπτη.
• Η Ιέρεια — Η εξωτερική και η εσωτερική γνώση μαζί: βαθιά μελέτη, μια μύηση, ένας αληθινός δάσκαλος.
• Η Δικαιοσύνη — Νομικά ζητήματα και συμβόλαια· αποφάσεις που παίρνονται σύμφωνα με τους κανόνες.
• Ο Τρελός — Ρήξη με την παράδοση, ένας δικός σας δρόμος έξω από τους καθιερωμένους κανόνες.
• Ο Διάβολος — Δόγμα, εξάρτηση από μια αυθεντία ή από μια ομάδα· ένας θεσμός που δεσμεύει.
• Ο Ερημίτης — Ένας σοφός δάσκαλος, ένας πνευματικός οδηγός, η αναζήτηση βαθιάς συμβουλής.
• Δύο των Κυπέλλων — Μια ένωση που επισημοποιείται· ο αρραβώνας, ο γάμος.
• Τρία των Πεντάκλων — Εκμάθηση μιας τέχνης δίπλα σε έναν δάσκαλο· δουλειά που αναγνωρίζεται μέσα σε έναν θεσμό.
• Πέντε των Σπαθιών — Σύγκρουση με την εξουσία ή με μια ομάδα· κανόνες που διχάζουν.
• Βαλές των Ράβδων — Ένας ενθουσιώδης μαθητής, ένα νέο πρόγραμμα σπουδών, νέα για μια εκπαίδευση.