Πέντε των Σπαθιών: σημασία και συμβολισμός της κάρτας Ταρό

Η κάρτα με μια ματιά

Η εικόνα της κάρτας

Στο Ταρό Sol da Alma, ένας νέος με κόκκινα, ανακατωμένα μαλλιά στέκεται όρθιος σε μια ακρογιαλιά με σκούρα άμμο, πλάι σε μια ταραγμένη θάλασσα με γαλαζοπράσινα κύματα και λευκό αφρό. Φορά ένα λευκό πουκάμισο με ανασηκωμένα μανίκια, μια μακριά φούστα ή έναν χιτώνα σε σκούρο πράσινο, δερμάτινες ζώνες και ψηλές μπότες· ένας γκριζοπράσινος μανδύας, τυλιγμένος στον λαιμό του, ανεμίζει στον αέρα. Κρατά δύο σπαθιά: το ένα στο χέρι που βρίσκεται στην αριστερή πλευρά της κάρτας, με την αιχμή προς το έδαφος, και το άλλο απλωμένο προς τα δεξιά, προς τη θάλασσα. Κοιτάζει πάνω από τον ώμο του, προς τα δεξιά, όπου μια μικρότερη μορφή, με ανοιχτόχρωμα ρούχα, απομακρύνεται στην άκρη του νερού. Στην άμμο, μπροστά στα πόδια του, βρίσκονται πεσμένα κι άλλα σπαθιά. Ο ουρανός είναι γεμάτος σκοτεινά σύννεφα, με ρόδινες κηλίδες κοντά στον ορίζοντα.

Στο Rider-Waite-Smith, του 1909, η σκηνή είναι στην ουσία η ίδια, και από αυτήν ξεκίνησε η ζωγραφική του Sol da Alma: ένας νέος με κόκκινα μαλλιά, με ένα περιφρονητικό χαμόγελο, κρατά τρία σπαθιά — δύο στον ώμο και ένα με την αιχμή προς το έδαφος —, ενώ δύο μορφές απομακρύνονται, καταβεβλημένες, προς το νερό, και δύο σπαθιά μένουν πεσμένα στο χώμα. Τον ουρανό τον διασχίζουν σύννεφα με σχισμένες άκρες, σαν κουρέλια. Το Sol da Alma τού βάζει τα σπαθιά αλλιώς, περιορίζει τους ηττημένους σε μία μόνο μορφή, στο βάθος, και μετατρέπει το ήρεμο νερό του φόντου σε φουρτουνιασμένη θάλασσα, που πιάνει τη μισή κάρτα.

Στο Ταρό της Μασσαλίας, οι αριθμημένες κάρτες δεν έχουν σκηνή. Το Πέντε των Σπαθιών δείχνει καμπύλες λεπίδες πλεγμένες σε ένα είδος οβάλ, με ένα ίσιο σπαθί να διαπερνά το κέντρο, όπως και στους άλλους περιττούς αριθμούς της σειράς. Ο νικητής και οι ηττημένοι είναι δημιούργημα του Rider-Waite-Smith.

Ο συμβολισμός, λεπτομέρεια προς λεπτομέρεια

Η κάρτα αυτή δείχνει το τέλος μιας μάχης, και κανείς μέσα της δεν μοιάζει ευτυχισμένος. Κάθε λεπτομέρεια λέει κάτι για το τίμημα της νίκης.

Ο νικητής

Εκείνος που έμεινε με το πεδίο και με τα όπλα. Στο Rider-Waite-Smith χαμογελά περιφρονητικά· στο Sol da Alma έχει ένα πιο τεντωμένο ύφος, σαν κάποιος που δεν έχει ακόμη αφήσει κάτω τη μάχη. Κέρδισε, αλλά δεν φαίνεται ειρηνεμένος.

Το απλωμένο σπαθί

Στη ζωγραφική του Sol da Alma, μια λεπίδα δείχνει μακριά, προς την κατεύθυνση εκείνου που φεύγει: η εχθρότητα που συνεχίζεται μετά τον καβγά, η επιθυμία να έχει κανείς τον τελευταίο λόγο.

Το σπαθί με την αιχμή προς το έδαφος

Η μάχη που τελείωσε, ή το όπλο που δεν χρειάζεται πια. Είναι και το βάρος αυτού που κερδήθηκε: μια νίκη που σέρνεται.

Τα πεσμένα σπαθιά

Ό,τι εγκατέλειψαν οι ηττημένοι — ή ό,τι χάθηκε στη μάχη. Βρίσκονται εκεί, στο έδαφος: η ήττα είναι ορατή, και κανείς δεν τα μαζεύει.

Η μορφή που απομακρύνεται

Ο ηττημένος, ο φίλος που χάθηκε, ο άνθρωπος που παραιτήθηκε από τη διαφωνία. Φεύγει με την πλάτη γυρισμένη: η σχέση έμεινε πίσω.

Το βλέμμα πάνω από τον ώμο

Ο νικητής κοιτάζει εκείνον που φεύγει. Μπορεί να είναι θρίαμβος, μπορεί να είναι αμφιβολία, μπορεί να είναι η αρχή μιας μεταμέλειας. Η κάρτα αφήνει το ερώτημα ανοιχτό.

Η ταραγμένη θάλασσα

Προσθήκη του Sol da Alma: τα αναστατωμένα συναισθήματα που άφησε πίσω της η σύγκρουση. Ο καβγάς τελείωσε, αλλά μέσα τίποτε δεν ηρέμησε.

Ο μανδύας στον άνεμο

Ο άνεμος είναι το στοιχείο της σειράς — ο Αέρας. Εδώ φυσά δυνατά: ταραγμένες σκέψεις, λόγια που πετούν ακόμη.

Τα σκοτεινά σύννεφα

Η βαριά ατμόσφαιρα μετά τον καβγά. Στο Rider-Waite-Smith, τα σκισμένα σύννεφα θυμίζουν έναν πληγωμένο ουρανό.

Η ιστορία του Πέντε των Σπαθιών

Το ταρό γεννήθηκε στη βόρεια Ιταλία, τον 15ο αιώνα, ως παιχνίδι με χαρτιά — τα tarocchi —, με τις τέσσερις σειρές των λατινικών τραπουλόχαρτων. Στις παλαιότερες τράπουλες, όπως εκείνες που ζωγραφίστηκαν για τους Visconti και τους Sforza στο Μιλάνο γύρω στο 1450, και αργότερα στις τράπουλες της Μασσαλίας, που πήραν την οριστική τους μορφή ανάμεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα, οι αριθμημένες κάρτες έδειχναν μόνο τα σύμβολα της σειράς. Το Πέντε των Σπαθιών ήταν μια διάταξη από λεπίδες, και το νόημά του προερχόταν από τη σειρά και από τον αριθμό.

Το Ερμητικό Τάγμα της Golden Dawn, στα τέλη του 19ου αιώνα, έδωσε σε κάθε αριθμημένη κάρτα έναν πλανήτη σε ένα ζώδιο και έναν τίτλο. Το Πέντε των Σπαθιών είναι η Αφροδίτη στον Υδροχόο, με τον τίτλο «Κύριος της Ήττας». Είναι ένας ξερός τίτλος, που λέει χωρίς περιστροφές αυτό για το οποίο μιλά η κάρτα.

Η σκηνή του νικητή με τα σπαθιά γεννιέται με το Rider-Waite-Smith, που σχεδιάστηκε από την Pamela Colman Smith υπό την καθοδήγηση του Arthur Edward Waite και εκδόθηκε το 1909 — την πρώτη τράπουλα ευρείας διάδοσης με σκηνές σε όλες τις κάρτες της Μικρής Αρκάνας. Ο Waite περιγράφει έναν περιφρονητικό άνδρα που κοιτάζει δύο μορφές να αποσύρονται καταβεβλημένες, κύριο του πεδίου, και δίνει στην κάρτα τις σημασίες του εξευτελισμού, της καταστροφής, της ανάκλησης, της ατίμωσης και της απώλειας. Η σύγχρονη ανάγνωση της πρόσθεσε την αμφισημία που υποβάλλει η εικόνα: η ήττα δεν είναι μόνο εκείνου που φεύγει, είναι και εκείνου που μένει. Αυτή την ανάγνωση, της πικρής νίκης, ακολουθεί το Sol da Alma.

Το Πέντε των Σπαθιών όρθιο: η σημασία

Όρθιο, το Πέντε των Σπαθιών είναι η πικρή νίκη. Υπήρξε ένας καβγάς, μια διαμάχη, ένας ανταγωνισμός, και κάποιος κέρδισε — αλλά σε βάρος κάποιου πράγματος πιο σημαντικού: μιας φιλίας, της εμπιστοσύνης, της αρμονίας ενός σπιτιού ή μιας ομάδας. Είναι η κάρτα εκείνου που θέλησε να έχει δίκιο πάση θυσία, και το πέτυχε.

Μπορεί να μιλά και από την πλευρά εκείνου που χάνει: η ταπείνωση, το αίσθημα ότι του φέρθηκαν άδικα, η επιθυμία να απομακρυνθεί από μια μάχη που δεν μπορεί να κερδηθεί. Και, μερικές φορές, από την πλευρά εκείνου που παρακολουθεί — του ανθρώπου που βλέπει μια σύγκρουση γύρω του και καταλαβαίνει ότι κανείς δεν θα βγει από αυτήν καλύτερος.

Με ευρύτερη έννοια, το Πέντε των Σπαθιών μιλά για την περηφάνια, για τον αθέμιτο ανταγωνισμό, για την πονηριά που στρέφεται εναντίον των άλλων. Δεν είναι κάρτα κακίας, αλλά μιας πολύ ανθρώπινης τύφλωσης: να μπερδεύει κανείς τη νίκη με την επιτυχία. Ζητά να κοιτάξετε αυτό που έμεινε στο έδαφος.

Το Πέντε των Σπαθιών ανάποδο

Ανάποδο, το Πέντε των Σπαθιών δεν γίνεται το αντίθετο του εαυτού του: είναι η ίδια σύγκρουση, ιδωμένη εκ των υστέρων ή στραμμένη προς τα μέσα. Πολλές φορές, είναι η συμφιλίωση — ο καβγάς που εξαντλείται, οι άνθρωποι που ξαναμιλούν μεταξύ τους, η παραδοχή ότι το δίκιο δεν άξιζε όσο κόστισε. Μπορεί να είναι η στιγμή να ζητήσετε συγγνώμη, ή να δεχτείτε μια συγγνώμη.

Μπορεί όμως να είναι και η πικρία που μένει: η μάχη τελείωσε απ' έξω και συνεχίζεται από μέσα, στη μνησικακία, στη δίψα για εκδίκηση, στην ανάμνηση της ταπείνωσης. Ή η απόφαση να παρατήσει κανείς μια μάχη, από κούραση ή από σοφία. Και στις δύο περιπτώσεις, η κάρτα ζητά το ίδιο — να αφήσετε κάτω τα σπαθιά και να αναρωτηθείτε τι θέλετε να σώσετε από εδώ και πέρα.

Το Πέντε των Σπαθιών στην αγάπη

Στην αγάπη, το Πέντε των Σπαθιών μιλά για καβγάδες όπου λέγονται όσα δεν έπρεπε, για παιχνίδια εξουσίας, για έναν εγωισμό που εμποδίζει την υποχώρηση. Μπορεί να περιγράφει ένα ζευγάρι όπου ο ένας από τους δύο κερδίζει πάντα — και ο άλλος σιγά σιγά απομακρύνεται. Μπορεί επίσης να δείχνει έναν χωρισμό που έγινε με πίκρα, ή μια σχέση όπου πληγώνει κανείς για να μην πληγωθεί.

Σε όποιον είναι μόνος, μπορεί να μιλά για μια απογοήτευση από κάποιον που έπαιξε με τα αισθήματα, ή για τον πειρασμό να ανταγωνίζεται κανείς αντί να δίνεται. Ανάποδο, είναι μια κάρτα πιθανής συμφιλίωσης — αλλά μόνο αν και οι δύο είναι πρόθυμοι να πάψουν να θέλουν να έχουν δίκιο.

Το Πέντε των Σπαθιών στη δουλειά και στα χρήματα

Στη δουλειά, είναι η κάρτα του σκληρού ανταγωνισμού: αντιζηλίες ανάμεσα σε συναδέλφους, παιχνίδια εξουσίας, μια διαμάχη για μια θέση ή για ένα έργο, κάποιος που κερδίζει με μέσα όχι και τόσο καθαρά. Προειδοποιεί για τις συγκρούσεις όπου κερδίζεται ο καβγάς και χάνεται η ομάδα. Μπορεί επίσης να περιγράφει ένα περιβάλλον όπου είναι καλύτερα να μην μπαίνουμε σε μάχες που δεν είναι δικές μας.

Στα χρήματα, μιλά για διενέξεις — μια δύσκολη μοιρασιά, μια δουλειά από την οποία κάποιος βγαίνει ζημιωμένος, ένα κέρδος που αφήνει δυσφορία. Ζητά προσοχή στην εντιμότητα των συμφωνιών. Ανάποδο, αναγγέλλει το τέλος μιας διαφοράς, ή την παραδοχή ότι για ορισμένες απώλειες δεν αξίζει να δίνει κανείς μάχη.

Το Πέντε των Σπαθιών στην υγεία και στην ευεξία

Στις ερωτήσεις για την ευεξία, το Πέντε των Σπαθιών μιλά για τη φθορά που αφήνουν οι συγκρούσεις: την ένταση, τον εκνευρισμό, την ενέργεια που ξοδεύεται σε καβγάδες. Ζητά να διαλέγετε τις μάχες σας και να προστατεύετε την ηρεμία σας. Ανάποδο, θυμίζει ότι και η πικρία που κρατιέται μέσα κουράζει. Οι κάρτες δεν υποκαθιστούν καμία ιατρική φροντίδα: εδώ, όπως και σε κάθε άλλη κάρτα, η ανάγνωση μιλά για στάση, και όχι για διάγνωση.

Το Πέντε των Σπαθιών στην πνευματική ζωή

Στον εσωτερικό δρόμο, το Πέντε των Σπαθιών είναι ένας καθρέφτης του εγώ: εκείνου του κομματιού μας που θέλει να κερδίζει, να έχει δίκιο, να βγαίνει από πάνω. Η κάρτα καλεί να κοιτάξουμε αυτή τη θέληση χωρίς να την καταδικάζουμε, αλλά και χωρίς να την υπακούμε. Πολλές παραδόσεις διδάσκουν ότι υπάρχουν νίκες που φτωχαίνουν και ήττες που ελευθερώνουν. Το Πέντε των Σπαθιών είναι το μάθημα εκείνου που ανακαλύπτει, με όλα τα σπαθιά στο χέρι, ότι έμεινε μόνος στην ακρογιαλιά.

Το Πέντε των Σπαθιών ως συμβουλή

Ως συμβουλή, το Πέντε των Σπαθιών λέει: διαλέξτε τις μάχες σας. Πριν μπείτε σε έναν καβγά, αναρωτηθείτε τι θέλετε πραγματικά να κερδίσετε — και τι είστε διατεθειμένοι να χάσετε. Μερικές φορές, η πιο δυνατή στάση είναι να αφήσετε τον άλλον να έχει τον τελευταίο λόγο. Και αν η μάχη έχει ήδη γίνει, κοιτάξτε εκείνον που απομακρύνθηκε: ίσως προλαβαίνετε ακόμη να τον φωνάξετε πίσω.

Το Πέντε των Σπαθιών στις θέσεις ενός απλώματος

Στο παρελθόν

Μια σύγκρουση που άφησε σημάδια — ένας καβγάς, μια ρήξη, μια ήττα ή μια νίκη που οι συνέπειές της γίνονται ακόμη αισθητές.

Στο παρόν

Μια διαμάχη σε εξέλιξη, ή ένα τεταμένο κλίμα όπου κάποιος θέλει να κερδίσει πάση θυσία.

Στο μέλλον

Η προειδοποίηση για μια πιθανή σύγκρουση: υπάρχει χρόνος να διαλέξετε αν αξίζει να μπείτε σε αυτήν.

Ως εμπόδιο

Η περηφάνια, το πείσμα, η ανάγκη να έχει κανείς δίκιο — δικά σας ή κάποιου άλλου.

Ως αποτέλεσμα

Μια νίκη που κοστίζει, ή μια ήττα που διδάσκει. Κανείς δεν βγαίνει αλώβητος, αλλά το ζήτημα κλείνει.

Αριθμολογία και αντιστοιχίες

Το Πέντε είναι η δοκιμασία: η μορφή του Τέσσερα σπάει, και υπάρχει απώλεια, τριβή ή έλλειψη. Είναι το σκαλοπάτι που αναγκάζει σε κίνηση. Στη σειρά των Σπαθιών — τη σειρά του Αέρα, της σκέψης, του λόγου και της σύγκρουσης —, αυτή η δοκιμασία είναι η ανοιχτή μάχη. Η ανακωχή του Τέσσερα τελείωσε· τα σπαθιά κατέβηκαν από τον τοίχο και χρησιμοποιήθηκαν. Το αποτέλεσμα είναι η ανισορροπία: άλλοι μένουν με τα πάντα, άλλοι με τίποτε, και κανείς με ειρήνη.

Στην παράδοση της Golden Dawn, το Πέντε των Σπαθιών αντιστοιχεί στην Αφροδίτη στον Υδροχόο και έχει τον τίτλο «Κύριος της Ήττας». Η Αφροδίτη είναι ο πλανήτης της αρμονίας και των σχέσεων· ο Υδροχόος, ζώδιο του Αέρα, είναι το ζώδιο των ιδεών, της ανεξαρτησίας και της απόστασης. Η ένωση των δύο μιλά για δεσμούς που διαλύονται εξαιτίας ιδεών — για την αρμονία που χάνεται όταν ο καθένας γαντζώνεται στο δικό του δίκιο.

Συνδυασμοί με άλλες κάρτες

• Το Άρμα — Μια νίκη που κατακτήθηκε με τη βία· προσοχή σε ό,τι αφήνετε στον δρόμο.
• Η Δικαιοσύνη — Μια δικαστική διαμάχη ή ένα ζήτημα δικαιοσύνης· το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δίκαιο αλλά πικρό.
• Ο Διάβολος — Χειραγώγηση, παιχνίδια εξουσίας, μια μάχη που την κινεί η περηφάνια ή η φιλοδοξία.
• Η Εγκράτεια — Συμφιλίωση: η σύγκρουση καταλαγιάζει όταν ο καθένας υποχωρεί λίγο.
• Η Κρίση — Ένας ειλικρινής απολογισμός μιας παλιάς σύγκρουσης· η ώρα να ζητήσετε ή να δώσετε συγχώρεση.
• Επτά των Σπαθιών — Πονηριά και δολιότητα: κάποιος κερδίζει με μέσα όχι και τόσο καθαρά.
• Τέσσερα των Σπαθιών — Να απομακρυνθείτε από τη μάχη για να συνέλθετε· να αρνηθείτε να μπείτε σε έναν καβγά.
• Δέκα των Σπαθιών — Μια σύγκρουση που φτάνει ως το τέλος, χωρίς νικητές· να πιάσει κανείς πάτο για να μπορέσει να ξαναρχίσει.
• Δύο των Κυπέλλων — Μια σχέση πληγωμένη από έναν καβγά· ο δεσμός μπορεί να ξαναφτιαχτεί, αν υποχωρήσει ο εγωισμός.
• Πέντε των Ράβδων — Ανταγωνισμός και αντιζηλία· πολλές φωνές που διεκδικούν την ίδια θέση.
• Πέντε των Πεντάκλων — Μια απώλεια που απομονώνει· κάποιος που μένει απ' έξω ύστερα από μια διαμάχη.