Diabeł: znaczenie i symbolika karty tarota

Karta w skrócie

Obraz karty

W Tarocie Sol da Alma Diabeł ma głowę kozła z dwoma wielkimi, skręconymi baranimi rogami, długimi uszami i odwróconym pentagramem na czole; nad rogami świeci mała gwiazda. Jego ciało pokrywa złota sierść; siedzi ze skrzyżowanymi nogami na bloku czarnego kamienia, a za nim rozpościerają się dwa ogromne nietoperze skrzydła. Prawą dłoń wyciąga wnętrzem do góry, a z palców zwisa mu łańcuch; lewą opiera na kolanie. Tło jest ciemne, z zielononiebieską poświatą za głową. W przedniej ścianie bloku tkwi duży żelazny pierścień. Na dole, u stóp bloku, stoją dwie małe postacie, kobieta i mężczyzna, niemal nadzy – tylko w przepaskach na biodrach – z rogami i zakręconymi ogonami; każde z nich ma na szyi łańcuch, który zwisa luźno i biegnie po ziemi do podstawy bloku. Między nimi, na wysokim żelaznym stojaku, płonie pochodnia. Drugi łańcuch zwisa ze szczytu kamienia aż do ziemi.

W Rider-Waite-Smith z 1909 roku kompozycja jest w zasadzie ta sama, ale ton inny: istota o koziej twarzy, z odwróconym pentagramem na czole i nietoperzymi skrzydłami, przycupnęła na ciemnym półsześcianie, z uniesioną prawą ręką i pochodnią skierowaną w dół w lewej. Do sześcianu przykuci są łańcuchami założonymi na szyje nadzy mężczyzna i kobieta, z rogami i ogonami – jego ogon kończy się płomieniem, jej kiścią winogron. To mroczna parodia Kochanków, gdzie ta sama para pojawiała się pod aniołem. Sol da Alma zachowuje ten porządek – postać w górze, kamień, para na dole – i wiele szczegółów: odwrócony pentagram, parę z rogami i ogonami, łańcuchy na szyjach, pierścień w bloku. Sadza jednak Diabła ze skrzyżowanymi nogami, zamiast pochodni daje mu łańcuch w otwartej dłoni, stawia ogień na wysokim stojaku między postaciami, okrywa je przepaskami na biodrach, a ich ogony kończą się zawijasem, bez płomienia i winogron.

W Tarocie Marsylskim Le Diable to postać dziwna, niemal groteskowa: ma nietoperze skrzydła, rogi i piersi, stoi na czymś w rodzaju piedestału, z jedną ręką uniesioną, a drugą trzymającą drzewce. U jego stóp dwa diablęta z rogami, spiczastymi uszami i ogonami są przywiązane do piedestału sznurami założonymi na szyje. Także tam sznury są luźne.

Symbolika krok po kroku

Niemal wszystko w tej karcie mówi o różnicy między byciem uwięzionym a czuciem się uwięzionym. Każdy element pokazuje inną stronę tej myśli.

Luźne łańcuchy

Serce karty. Nikt nie zamknął kłódek: więź trwa, bo jest przyzwolona – ze strachu, z wygody, dla przyjemności albo z przyzwyczajenia. Dlatego Diabeł jest mimo wszystko kartą odpowiedzialności: to, co nas trzyma, można też puścić.

Głowa kozła

Instynkt, pożądanie, zwierzęca siła ciała. Kozioł był w średniowiecznym obrazowaniu zwierzęciem rozpusty i uporu; tu jest także energią życiową, której nikt nie jest w stanie usunąć – można ją tylko ukierunkować.

Rogi

Władza i agresja, ale także płodność. Dwie postacie na dole mają małe rogi i ogony: zaczynają upodabniać się do tego, co nad nimi panuje.

Nietoperze skrzydła

Skrzydła nocnego stworzenia, odwrotność ptasich skrzydeł aniołów w tarocie. Mówią o tym, co żyje w cieniu, i o tym, czego wolimy nie oglądać w świetle dnia.

Piedestał z czarnego kamienia

Materia, ciężka i nieprzenikniona. To miejsce wysokie, ale też blok bez wyjścia: kto na nim siada, zostaje przykuty do własnego tronu.

Otwarta dłoń

W Sol da Alma dłoń wyciąga się wnętrzem do góry, a zwisa z niej łańcuch: ofiarowuje i wiąże jednym gestem. To pokusa w najczystszej postaci – nie zmusza, proponuje. W Rider-Waite-Smith uniesiona ręka przypomina gest błogosławieństwa wykonany na opak.

Pochodnia

Ogień pożądania i namiętności. W Rider-Waite-Smith, skierowana w dół w dłoni Diabła, to zmarnowana energia; w Sol da Alma płonie na wysokim stojaku między uwięzionymi postaciami – to światło w ich zasięgu, które mogłoby im wskazać wyjście.

Dwie postacie

Ludzka para, te części człowieka, które zostają uwięzione. Stoją i nie wydają się cierpieć: to dokładny portret uzależnienia, którego już się nie odczuwa jako uzależnienia.

Pentagram na czole

Odwrócony pentagram, jednym ramieniem w dół, jak w Rider-Waite-Smith: dla okultystów symbol materii postawionej ponad duchem. Nad rogami, na ciemnym niebie, świeci jeszcze mała gwiazda.

Ciemne tło

Noc, miejsce tego, co ukryte. Ale zielononiebieskie światło za głową przypomina, że karta to nie same ciemności: to także siła, witalność i chęć życia.

Historia Diabła

Diabeł należy do serii atutów od włoskich talii z XV wieku, choć nie znamy go ze wszystkich. W taliach malowanych dla Viscontich i Sforzów w Mediolanie około 1450 roku, które przetrwały do naszych czasów niekompletne, brakuje właśnie dwóch Arkanów Wielkich – Diabła i Wieży. Nie wiemy, jak wyglądały, i rozsądnie jest niczego nie wymyślać.

W grze w tarocchi Diabeł zajmował miejsce, jakie dawała mu chrześcijańska wyobraźnia tamtych czasów: wysoka władza, ale niższa od ciał niebieskich i od Sądu Ostatecznego. Kolejność ostatnich kart – Diabeł, Wieża, Gwiazda, Księżyc, Słońce, Sąd Ostateczny, Świat – czyta się niemal jak wędrówkę z ciemności ku światłu i tak właśnie rozumiało ją później wielu tarocistów.

W taliach marsylskich, ustalonych między XVII a XVIII wiekiem, Le Diable przybrał dziwną postać znaną do dziś – obojnaczą, uskrzydloną, z dwoma diablętami przywiązanymi sznurami. W XIX wieku Éliphas Lévi narysował swojego Bafometa, istotę z głową kozła, skrzydłami, pentagramem na czole i uniesioną ręką. Od tego obrazu wyszli Arthur Edward Waite i Pamela Colman Smith w 1909 roku, tworząc swojego Diabła – i dodali mu skutą parę, wyraźnie podobną do pary z Kochanków.

Golden Dawn pod koniec XIX wieku przypisał mu znak Koziorożca i hebrajską literę Ajin. To także odczytanie okultystyczne, a później psychologiczne w XX wieku sprawiło, że w karcie przestano widzieć zwykłego demona, a zaczęto widzieć cień: wszystko to, czego człowiek nie chce w sobie uznać i co właśnie dlatego nim rządzi.

Diabeł prosty: znaczenie

W pozycji prostej Diabeł jest kartą więzi. Wskazuje na to, co trzyma pytającego: związek, który już nie służy, ale z którego nie da się wyjść, pracę znoszoną tylko dla pieniędzy, nawyk, nałóg, dług, obsesję, strach, który rządzi decyzjami. Niebezpieczne jest w tym to, że zwykle bywa przyjemne albo wygodne – dlatego się zostaje.

To także karta władzy materii i tu nie wszystko jest negatywne. Diabeł mówi o ambicji, o pożądaniu seksualnym, o osobistym magnetyzmie, o woli zdobywania i posiadania. W pytaniu o pieniądze albo o przyciąganie może być kartą siły, a nawet sukcesu – pod warunkiem że wiadomo, kto rządzi kim. Niebezpieczeństwem nie jest pożądanie; jest nim pakt zawarty bez przeczytania drobnego druku.

W wielu rozkładach wskazuje ponadto na manipulację: na kogoś, kto kontroluje, uwodzi albo trzyma drugą osobę w zależności emocjonalnej lub finansowej. W takim przypadku karta prosi, by jasno zobaczyć, jaka gra się toczy. I zawsze przypomina to samo: łańcuchy są luźne. Kto je rozpozna, może je zdjąć.

Diabeł odwrócony

W pozycji odwróconej Diabeł nie zamienia się w anioła. To ta sama więź, ale widziana z innej strony: węzeł zaczyna się rozluźniać. Często jest to karta chwili, w której nazywa się uzależnienie po imieniu – a to rozpoznanie jest początkiem wyzwolenia. Przełamany nawyk, związek, z którego się wychodzi, dług, który zaczyna się spłacać, cień, który się akceptuje, zamiast go ukrywać.

Istnieje jednak cięższe odczytanie. Odwrócony Diabeł może pokazywać uzależnienie już bez przebrania: nadmiar, który przestał się ukrywać, utratę kontroli, więź, która zaciska się właśnie dlatego, że źle się z nią walczy. Sąsiednie karty mówią, która z tych dwóch dróg jest w toku. W obu przypadkach przesłanie jest takie samo: to, co było nieświadome, jest teraz na widoku i nie da się już udawać, że nie istnieje.

Diabeł w miłości

W miłości Diabeł jest kartą intensywnego przyciągania: chemii, pożądania, fizycznej namiętności, więzi trudnej do zerwania. Może mówić o związku bardzo zmysłowym i żywym – ale też o takim, w którym pożądanie zajęło miejsce wszystkiego innego. Osobom samotnym często zapowiada silne i nagłe zauroczenie, na które warto patrzeć z szeroko otwartymi oczami.

Ciemną stroną jest zależność emocjonalna, zazdrość, zaborczość, związek trwający ze strachu przed samotnością. Może też wskazywać na związek ukrywany albo trójkąt. Odwrócony Diabeł często pokazuje moment, w którym jedno z partnerów zdaje sobie sprawę, że jest uwięzione, i zaczyna się wyswobadzać – albo pragnienie odzyskania wolności w obrębie samego związku.

Diabeł w pracy i finansach

W pracy Diabeł mówi o ambicji, władzy i rywalizacji i może sprzyjać osobom zajmującym się biznesem, sprzedażą albo pieniędzmi. Opisuje jednak również pracę, której się nienawidzi, a z której się nie odchodzi, szefa, który za bardzo kontroluje, atmosferę presji i gier o władzę, nadgodziny przyjmowane ze strachu. W pytaniu o ofertę prosi, by dobrze przeczytać umowę.

W finansach to karta dużego ruchu i małej ostrożności: kompulsywnych wydatków, długów, odnawianych kredytów, pokusy łatwego zysku. Może też wskazywać na pieniądze, które napływają, ale za wysoką cenę osobistą. Odwrócona zwykle zapowiada wyjście z trudnej sytuacji finansowej – pod warunkiem że zmieni się nawyk, który ją wywołał.

Diabeł w zdrowiu i dobrym samopoczuciu

W pytaniach o dobre samopoczucie Diabeł mówi o nadmiarach i nawykach, które ciążą – o jedzeniu, piciu, pracy czy siedzeniu w telefonie ponad to, co służy. Odwrócony to często moment, by zerwać z jednym z tych nawyków. Karty nie zastępują żadnej opieki medycznej: odczytanie mówi o postawach i skłonnościach, a nie o diagnozach.

Diabeł w życiu duchowym

Na drodze wewnętrznej Diabeł jest spotkaniem z cieniem: z pragnieniami, lękami i tymi częściami siebie, których wolałoby się nie mieć. Karta nie prosi, by walczyć z nimi na ślepo, lecz by spojrzeć im prosto w oczy. Wiele tradycji mówi, że uwolnić się może tylko ten, kto zna to, co go trzyma. Tutaj praca duchowa zaczyna się właśnie od tego – od nazwania łańcuchów.

Diabeł jako rada

Jako rada Diabeł mówi: zobacz, co cię trzyma. Zapytaj siebie, co zyskujesz na tym, co ci szkodzi, i co musiałbyś puścić, żeby się wydostać. To nie rada wyrzutu sumienia, lecz rada jasności – a czasem także akceptacji własnego pożądania, bez wstydu, ale z granicami. W niektórych pytaniach mówi jeszcze: korzystaj ze swojej siły i ambicji, ale nie sprzedawaj duszy za wynik.

Diabeł w pozycjach rozkładu

W przeszłości

Uzależnienie, związek albo zobowiązanie, które naznaczyło osobę i którego ciężar wciąż jest odczuwalny.

W teraźniejszości

Aktywna więź: coś albo ktoś ma teraz ogromną władzę nad pytającym i warto zrozumieć dlaczego.

W przyszłości

Zbliżająca się pokusa – propozycja, namiętność, zysk – która wymaga ostrożności, zanim powie się „tak”.

Jako przeszkoda

Strach, nawyk albo przywiązanie, które nie pozwalają iść naprzód; często to, z czego osoba nie chce zrezygnować.

Jako wynik

Jeśli nic się nie zmieni, więź się umocni. Jeśli pojawi się świadomość, wynikiem będzie moc wyboru – i pozostania albo odejścia z własnej woli.

Numerologia i odpowiedniki

Liczba XV sprowadza się do 6 (1 + 5), dlatego wielu tarocistów łączy Diabła z Kochankami, kartą VI: w jednej wybór dokonany sercem, w drugiej wybór, który przestał być wolny. Rider-Waite-Smith podkreśla to pokrewieństwo tą samą ludzką parą w obu kartach. W tradycji Golden Dawn Diabeł odpowiada Koziorożcowi – znakowi ziemi, ambicji, struktury i spraw materialnych – oraz hebrajskiej literze Ajin, której nazwa oznacza „oko”: karta prosi właśnie o to, by zobaczyć. Żywiołem jest Ziemia, materia w całej swojej sile.

Połączenia z innymi kartami

• Kochankowie — Namiętność, która więzi: bardzo silne przyciąganie, pożądanie ważące więcej niż wolny wybór.
• Wieża — Więź, która nagle pęka – często z hukiem, ale z wyzwoleniem w zasięgu wzroku.
• Moc — Wewnętrzna siła zdolna okiełznać nałóg albo impuls; instynkt ukierunkowany, a nie tłumiony.
• Umiarkowanie — Droga środka: miarkować nadmiar, nie zaprzeczając pożądaniu.
• Czwórka Pentakli — Przywiązanie do pieniędzy albo posiadania; strach przed stratą, który bardziej więzi, niż chroni.
• Ósemka Mieczy — Poczucie uwięzienia bez widoku na wyjście – ale, jak w obu kartach, więzy są luźniejsze, niż się wydaje.
• Siódemka Kielichów — Iluzje, fantazje i pokusy: wiele możliwości, i nie wszystkie prawdziwe.
• Dziesiątka Pentakli — Bogactwo albo spadek z uwarunkowaniami: rodzinne pieniądze, które przychodzą z warunkami.
• Księżyc — Oszustwo i lęk razem: tajemnice, manipulacja, niejasna sytuacja, której lepiej nie przyjmować na ślepo.
• Słońce — Cień wydobyty na światło: to, co było ukryte, wychodzi na jaw i przez to traci władzę.
• Dziewiątka Buław — Zmęczony opór; trwanie w sytuacji z uporu, a nie z wyboru.